Cilcain – kościół św Marii

Historia

   Pierwsza świątynia w Cilcain być może powstała już w okresie wczesnego średniowiecza (na co wskazywałby okrągły czy też owalny plan przykościelnego cmentarza), lecz po raz pierwszy kościół odnotowany został w źródłach pisanych dopiero w 1291 roku. Wówczas murowana budowla stała już od przynajmniej stu lat, czyli od czasów Anglo-Normańskiego podboju wschodniej części Walii. W XV wieku kościół uległ przebudowie i znacznemu powiększeniu. Jakiś czas później, zapewne w XVI stuleciu, dostawiono  wieżę i umieszczono wewnątrz nową więźbę dachową, według tradycji przeniesioną z opactwa Basingwerk. W 1532 roku na skutek pożaru zniszczona miała zostać nawa północna kościoła, odbudowana dopiero w 1746 roku. Kilkanaście lat wcześniej dobudowano kruchtę, zaś w 1845 i następnie w latach 1888-1889 przeprowadzono gruntowną renowację zabytku. Prace naprawcze nad dachami prowadzono także w okresie 1935-1937.

Architektura

   U schyłku średniowiecza kościół uzyskał formę budowli dwunawowej na planie zbliżonym do prostokąta. Składał się z szerszej i minimalnie dłuższej nawy głównej, bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, oraz węższej, a także nieco niższej nawy północnej. Każda z naw przykryta została osobnym dachem dwuspadowym, na wschodzie zakończonym trójkątnym szczytem. Po zachodniej stronie nawy północnej w XVI wieku dobudowana została czworoboczna wieża.
   Wnętrze rozdzielone zostało na nawy ostrołucznymi, profilowanymi arkadami charakterystycznymi dla XIV wieku. Spośród nich odmienną formę otrzymała arkada zachodnia, prawdopodobnie wybita w murze pierwotnego kościoła z XII/XIII wieku w trakcie przebudowy z XV wieku. Jako jedyna otrzymała ona ostrołuk lekko spłaszczy i profilowanie z mniejszą ilością uskoków, kształt przynależny do późnośredniowiecznej stylistyki angielskiego gotyku wertykalnego.
   Szeroką przestrzeń nawy głównej (południowej) przykryto wspaniałą otwartą więźbą dachową z XV wieku, utworzoną naprzemiennie z jętek opartych na rzeźbionych maszkaronami drewnianych wspornikach (arched bracing) i jętkach opartych na kamiennych konsolach oraz drewnianych zastrzałach (hammerbeam roof), do których zamontowano rzeźby aniołów niosących tarcze herbowe. Wysokiej klasy więźbę wykonał wyspecjalizowany warsztat, co w porównaniu z resztą konstrukcji kościoła skłoniło do przypuszczeń o jej przeniesieniu z innej budowli, tym bardziej że wschodnią część korpusu przykryto już zwykłą drewnianą kolebką.

Stan obecny

   Zachowany do dziś kościół uznawany jest za jedną z cenniejszych budowli sakralnych północnej Walii, choć od strony zewnętrznej nie przedstawia się zbyt imponująco. Zapewne wpływa na to dość prosty układ budowli oraz znacznie przebudowana w okresie nowożytnym wieża, która została podwyższona, zwieńczona przedpiersiem utworzonym w całkowicie innym materiale budowlanym i zaopatrzona w wysokie przypory. Na tle średniowiecznych murów wyróżnia się również nowożytna kruchta południowa oraz wymienione w XVIII wieku okna północne (południowe i wschodnie jedynie odnowiono w XIX stuleciu). Prawdziwy skarb kościoła znajduje się w jego wnętrzu, ponad nawą południową, gdzie podziwiać można wysokiej jakości dekorowaną rzeźbami więźbę dachową z XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Mary A Grade I Listed Building in Cilcain, Flintshire.