Chirk – kościół św Marii

Historia

   Kościół w Chirk został zbudowany w XII wieku, prawdopodobnie na miejscu wcześniejszej świątyni poświęconej św. Tysilio. Najwcześniejsze pisemne zapisy o świątyni pojawiły się w 1163 roku. Około 1475 roku pierwotną romańską budowlę przebudowano w stylu angielskiego gotyku wertykalnego, zaś w 1519 roku, krótko po dobudowaniu wieży, William Edwards of New Hall ufundował drugą nawę. Nowożytne remonty i renowacje zaczęto przeprowadzać na początku XIX wieku. W latach 1828-1829 wymieniono jego wyposażenie, zaś po 1853 roku kościół został częściowo przebudowany po uszkodzeniu przez pożar. Dalsze prace konserwatorskie przeprowadzono w 1877 roku.

Architektura

   Pierwotny, romański kościół był prostą, orientowaną budowlą na planie prostokąta, usytuowaną po północnej stronie rzeki Afon Ceiriog. W XII wieku składał się z jednej nawy bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium. Przypuszczać można, iż oświetlały go nieduże, wąskie otwory okienne, być może o półkolistych zamknięciach.
   Na początku XVI wieku dobudowana została nawa północna, a nieco wcześniej przylegająca do niej od strony zachodniej czworoboczna wieża, wzmocniona w narożnikach uskokowymi, ukośnie usytuowanymi przyporami. Otrzymała ona masywną formę i dużą wysokość, kontrastującą z raczej niskimi i krótkimi nawami. Jej elewacje przedzielono horyzontalnie gzymsami kordonowymi oraz przebito dużymi ostrołucznymi oknami na najwyższej kondygnacji z dzwonami. Otrzymały one formę dwudzielną z prześwitami zamkniętymi trójliściami.
   W okresie późnego gotyku przekształcono także na większe okna nawy, zamknięte ostrołukami, wypełnione trój i czwórdzielnymi maswerkami, przeważnie zwieńczonymi trójliśćmi i pięcioliśćmi. Wyjątkowe okazałe formy jak to najczęściej praktykowano uzyskały okna wschodnie: ostrołuczne w nawie południowej z czwórdzielnym maswerkiem i okno o spłaszczonym ostrołuku w nawie północnej, wypełnione kunsztownym maswerkiem pięciodzielnym. Wewnątrz obie nawy rozdzielono czterema profilowanymi arkadami o mocno spłaszczonych ostrołukach, opartymi na ośmiobocznych w przekroju filarach. Podobna arkada umieszczona została także między nawą północną a pomieszczeniem w przyziemiu wieży.

Stan obecny

   Kościół jest dziś dobrym przykładem późnośredniowiecznej budowli sakralnej, dzięki czemu sklasyfikowany został w najwyższej kategorii na liście najcenniejszych zabytków architektury Walii i Anglii. We wnętrzu jego nawy południowej przetrwała odnowiona więźba dachowa z XV wieku, zaś w nawie północnej z początku XVI wieku. Zmiany nowożytne dotknęły przede wszystkim wymienione lub zniszczone wyposażenie. Odtworzony zostać musiał także pseudokrenelaż na wieży.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.

Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Mary A Grade I Listed Building in Chirk, Wrexham.
Strona internetowa cpat.org.uk, Church of St Mary, Chirk.