Historia
Ufortyfikowaną osadę Castell Henllys wzniesiono w epoce żelaza, około 600 rok p.n.e. Zasiedlenie zostało przerwane mniej więcej na początku naszej ery i powtórzone w późnym okresie rzymskim. Wtedy na uboczu założono małe gospodarstwo rzymsko-brytońskie. Późniejsza odbudowa osady miała zapewne związek z irlandzkimi osadnikami w okresie porzymskim. Ślady ognia przy bramie i duże ilości kamieni do proc wskazywałyby na działania wojenne na obszarze osady, które musiały przyczynić się do jej ostatecznego zniszczenia.
Architektura
Osada zajmowała śródlądowy cypel wzgórza o wymiarach około 74 x 88 metrów, górujący nad zbiegiem rzek Duad i Hafren po stronie wschodniej, które otaczały podstawę wzniesienia z trzech stron, tworząc podmokłe i zabagnione dno doliny. Wolna od przeszkód wodnych była tylko strona zachodnia i północno – zachodnia, gdzie cypel łączył się szyją z pozostałą częścią płaskowyżu. Choć wzgórze nie było bardzo wysokie, około 20 metrowe, to zbocza miały dość mocne nachylenie i zapewniały dobrą ochronę dla mieszkańców osady.
Odcinek zachodni obwarowań, najsłabiej zabezpieczony naturalnymi warunkami terenu, chroniony był zdwojonym wałem i podwójnym rowem, natomiast pojedynczy wał i rów otaczały osadę na pozostałej części obwodu, przy czym w koronie wału zapewne poprowadzona była palisada lub częstokołów. Wewnętrzny wał był masywniejszy, górujący co najmniej 2-3 metrami nad wnętrzem osady i około 5 metrami nad dnem fosy. Zewnętrzny wał wznosił się około 3 metrami nad wewnętrzną fosą i przynajmniej 4 metrami od strony zewnętrznej. Brama składała się z długiego, oblicowanego kamieniami korytarza, z dwoma okrągłymi komorami przy każdym boku, które mogły służyć za miejsce przebywania straży. Nad przerwą w obwałowaniach znajdować się mogła drewniana wieża lub jakaś formą pomostu obronnego.
Wewnątrz osady znajdowały się okrągłe domostwa, które były standardową formą budownictwa mieszkalnego w Brytanii od epoki brązu przez cały epokę żelaza, a na niektórych obszarach aż po okres porzymski. Budowane były z kamienia, gliny lub z drewnianych pali o średnicy od 5 do ponad 15 metrów. Ich wysokie, stożkowate, pozbawione otworów dachy, zapewne służyły do nieszkodliwego pozbywania się dymu z paleniska, który powoli wylatywał przez poszycie.
Stan obecny
W wyniku prowadzonych od ponad dwudziestu lat wykopalisk archeologicznych, w Castell Henllys zrekonstruowane zostały na pierwotnych fundamentach kryte strzechą budynki z epoki żelaza. Okrągłe domy odtworzono wykorzystując szeroką gamę materiałów, w tym drewno, wiele rodzajów i rozmiarów trzciny, gliny, łajna oraz lin konopnych. Do dnia dzisiejszego odtworzono cztery domy i jeden spichlerz. Chociaż są one główną atrakcją, w Castell Henllys znajduje się także centrum turystyczne z interaktywnymi wystawami oraz sklepem i kawiarnią. Ponadto w terenie nadal czytelne są ziemne obwałowania.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cunliffe B., Iron Age Britain, London 1995.
Driver T., The Hillforts of Iron Age Wales, Eardisley 2023.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, VII County of Pembroke, London 1925.