Historia
Wieś Cascob wspomniana został w źródłach pisanych już w XI-wiecznej Domesday Book, gdzie zapisano jej nazwę jako Cascope. Kościół św. Michała wzniesiony został w XIII wieku, być może na miejscu prehistorycznego kurhanu, choć pagórek raczej utworzony został w XIV wieku, gdy zawaleniu uległa górna część wieży, której gruz u podstawy budowli z czasem porósł trawą i zmieszał się z ziemią. Z pewnością kościół uległ w XV wieku przebudowie i w formie późnogotyckiej dotrwał do czasów renowacji z końca XIX wieku.
Architektura
Kościół św. Michała zbudowany został na niewysokim wzniesieniu o charakterze cypla, zlokalizowanym pomiędzy zbiegiem dwóch dolin: dłuższej południowej z małą rzeką Cascob i krótszej po stronie północno – zachodniej z bezimiennym strumieniem. Dość duży fragment płaskiego terenu pozwolił na dokładne zorientowanie budowli względem stron świata. Kościół wzniesiony został z łączonych zaprawą płyt szaro – brązowego łupku i później wykorzystanego czerwonawego piaskowca, użytego w XV lub XVI wieku do przekształcenia niektórych otworów.
W okresie późnego średniowiecza kościół miał typowy układ dla wiejskich świątyń regionu Powys, czy też dla niewielkich sakralnych budowli parafialnych. Składał się bowiem z jednonawowego korpusu na rzucie prostokąta, węższego i krótkiego prezbiterium na planie czworoboku, dobudowanej około XIV wieku wieży po stronie zachodniej i późnośredniowiecznej kruchty o mieszanej drewniano – murowanej konstrukcji, dostawionej przed południowym wejściem do nawy. Tym co wyróżniało budynek było usytuowanie wieży pośrodku niewielkiego kopca, prawdopodobnie będącego efektem zawalenia w nieznanym okresie górnej partii dzwonnicy. Wyjaśniałoby to jej niską i przysadzistą konstrukcję, później uzupełnioną szachulcową nadbudową.
Pierwotnie wnętrze kościoła doświetlały bardzo wąskie otwory okienne, prawie szczeliny z prostymi lub lancetowatymi zamknięciami, które w okresie późnego gotyku poszerzano, wydłużano i zwieńczano trójliśćmi (trójdzielne południowe okno nawy). W prezbiterium od południa i wschodu, celem zapewnienia większej ilości światła słonecznego, otwory rozmieszczono parami. Główne wejście tradycyjnie znajdowało się w zachodniej części ściany południowej. Nie utworzono osobnego portalu dla plebana w prezbiterium, ani bezpośredniego wejścia z zewnątrz do wieży.
We wnętrzu, prezbiterium od nawy tradycyjnie oddzielone było drewnianą przegrodą lektorium, zaopatrzoną u góry w balkon, czy też rodzaj galerii. Nie zastosowano natomiast pomiędzy dwoma głównymi częściami kościoła arkady tęczy. Obie przestrzenie zwieńczone były otwartą więźbą dachową z półkoliście wyprofilowanymi usztywnieniami jętek i krokwi, nad którymi krzyżulce ozdobiono obustronnymi wcięciami. Wzmocnienie wzdłużne więźby stanowiły trzy poziomy wiatrownic.
Stan obecny
Kościół jest dziś malowniczą budowlą, nie zniekształconą zbyt mocno przez nowożytne renowacje i modernizacje. Wymianie uległa jedynie część okien (południowe i wschodnie w prezbiterium), zachowały się jednak średniowieczne otwory w północnej ścianie nawy i prezbiterium, oraz w południowej ścianie nawy. Wewnątrz obejrzeć można lektorium z początku XVI wieku, z wciąż zachowaną balustradą górnej galerii, oraz XIV-wieczną ośmioboczną chrzcielnicę. Zwraca uwagę również otwarta więźba dachowa, co prawda odnowiona, ale zasadniczo pochodząca z XV wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Kinross J., Discovering the smallest churches in Wales, Stroud 2007.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, III County of Radnor, London 1913.