Cardiff – zamek

Historia

    Średniowieczny zamek w Cardiff został wzniesiony na miejscu rzymskiego fortu z I wieku n.e. który strzegł ówczesnej granicy w trakcie podboju celtyckiego plemienia Sylurów. Gdy rzymska granica przesunęła się na zachód, fortyfikacje stały się mniej potrzebne i zostały zastąpione dwoma mniejszymi obiektami obronnymi na północ od pierwotnego miejsca. W połowie III wieku w obliczu zagrożenia najazdami piratów irlandzkich, rzymianie wznieśli kolejny, czwarty fort, którego pozostałości zostały później włączone w zamek. Fort prawdopodobnie obsadzony był przynajmniej do końca IV, początku V wieku ale nie wiadomo kiedy ostatecznie go porzucono.
    Od końca lat 60-tych XI wieku rozpoczął się normański podbój południowej Walii. Postępy najeźdźców naznaczone były budową zamków, często na terenach dawnych rzymskich budowli. Ich ponowne wykorzystanie oznaczało znaczne oszczędności czasu, pieniędzy, a zwłaszcza materiału budowlanego. Normański zamek w Cardiff został wzniesiony przez króla Wilhelma Zdobywcę w 1081 roku lub przez Roberta Fitzhamona, hrabiego Gloucester i członka świty króla w 1091 roku. Przez następne lata stał się głównym ośrodkiem panowania Roberta nad regionem Glamorgan. Cardiff było wówczas położone blisko morza, co rozwiązywało problem zaopatrzenia, było także dobrze chronione przez rzeki Taff i Rhymney, oraz kontrolowało starą rzymską drogę biegnącą wzdłuż wybrzeża.
    Robert Fitzhamon zginął w wyniku pobitewnych obrażeń w 1107 roku, a jego córka i dziedziczka, Mabel, wyszła za mąż za Roberta, syna króla angielskiego Henryka I. Król podarował Robertowi hrabiostwo Gloucester i uczynił go lordem Glamorgan. Nowy pan zamku na prośbę króla Henryka uwięził w swej twierdzy drugiego księcia Normandii i starszego brata króla, również Roberta, który przebywał na zamku wbrew swej woli od 1126 do śmierci w 1134 roku. O
koło 1140 roku Robert, hrabia Gloucester dokonał przebudowy centralnej części zamku z drewnianej na murowaną. Zmarł 7 lat później, a jego następcą został jego syn William, który umarł w 1183 roku bez męskiego spadkobiercy. Zamek przeszedł wówczas na księcia i późniejszego króla Jana, poprzez zaręczenie z córką Williama, Isabel. W 1217 roku zamek przeszedł w ręce Gilberta de Clare, syna siostry Isabel. Stanowił odtąd ważną siedzibę rodową w południowej Walii, chociaż de Clares woleli mieszkać raczej w swoich zamkach w Clare i Tonbridge. Syn Gilberta, Ryszard de Clare, szósty hrabia Gloucester, pod koniec XIII wieku rozpoczął kolejne prace budowlane mające podnieść obronność zamku. Mogły one być spowodowane zagrożeniem ze strony wrogiego walijskiego księcia Llywelyna ap Gruffudda.

     Wnuk Ryszarda, ostatni dziedzić rodu, Gilbert de Clare, zmarł w bitwie pod Bannockburn w 1314 roku, a zamek otrzymał Hugo Despenser, faworyt króla Edwarda II. Słabe zbiory i surowe rządy Despenserów wywołały bunt walijski pod wodzą Llywelyna Brena w 1316 roku. Po jego upadku, dwa lata później, Llywelyn został powieszony, rozciągnięty i poćwiartowany na zamku w Cardiff. Egzekucja wzbudziła wiele krytyki, zarówno ze strony angielskiej jak i walijskiej. Szukając kozła ofiarnego, w 1321 roku Hugo aresztował Sir Williama Fleminge’a, najpierw zatrzymując go w Czarnej Wieży zamku Cardiff, a następnie wykonując egzekucję. Wkrótce po tym wybuchł konflikt między Despenserami i innymi hrabiami marchii, w trakcie którego zamek został złupiony. Ostatecznie Despenserowie odzyskali Cardiff i zachowali go do końca stulecia, pomimo egzekucji Hugo Despensera za zdradę w 1326 roku.
      W 1401 roku w północnej Walii wybuchł bunt pod przewodnictwem Owaina Glyndŵra, szybko rozprzestrzeniając się na resztę kraju. W 1404 Cardiff i zamek zostały zdobyte i spalone przez rebeliantów. Wściekłość ataku była w pewnym stopniu spowodowana nienawiścią wciąż odczuwaną przez Walijczyków przeciwko Despenserom za zamordowanie Llewelyna Brena.
     Nowy etap historii zamku rozpoczął się gdy dziedziczka, Isabel Despenser, poślubiła w 1411 roku Ryszarda Beauchampa, hrabiego Worcester, a następnie po jego śmierci, w 1423 roku kuzyna Ryszarda de Beauchampa, hrabiego Warwick. W trakcie ich panowania zamek rozrósł się o nowe zabudowania po stronie południowo – zachodniej.
     W XVI wieku kontrolę nad zamkiem przejął William Herbert, członek jednej z najpotężniejszych średniowiecznych rodzin w Anglii. Podczas angielskiej wojny domowej ród Herbertów stanął po stronie króla Karola I, oferując mu schronienie na zamku w lecie 1645 roku. W trakcie walk warownia przechodziła z rąk do rąk, lecz unikała większych zniszczeń. Ostatecznie została zajęta przez wojska Cromwella, który w odróżnieniu od wielu innych walijskich zamków, nie nakazał jego zniszczenia. Po wojnie Herbertowie byli w stanie dokonać niezbędnych napraw zamku, jednak zaczęli spędzać coraz więcej czasu poza nim, a w 1776 roku ostatnia spadkobierczyni, Charlotte Jane, przekazała majątek swojemu mężowi Johnowi Stuartowi. John Crichton-Stuart, drugi markiz Bute, a następnie jego sukcesor, trzeci markiz Bute wraz z synem, dokonali w XIX i na początku XX wieku gruntownej przebudowy zamku, przez co otrzymał on w dużej części charakter neogotyckiej, wiktoriańskiej rezydencji.

Architektura

    Zamek z XI wieku był budowlą typu motte and bailey z donżonem umieszczonym na ziemnym kopcu o wysokości około 12 metrów, otoczonym drewnianą palisadą i 9 metrowej szerokości fosą u podnóża kopca. Kopiec był jednym z największych jakie wzniesiono na terenie Walii. Normanowie wykorzystali stare, zniszczone rzymskie mury jako podstawę zewnętrznego obwodu zamku, kopiąc rowy obronne i wznosząc wał ziemny o 8 metrowej wysokości.  Powstał w ten sposób zewnętrzny obwód obwarowań na planie kwadratu, obejmujący obszar 3,34 ha. Wewnątrz teren zamku został dodatkowo podzielony murem na dziedziniec wewnętrzny i zewnętrzny (zamek górny i dolny). Na południe od zamku rozwinęła się średniowieczna osada, a następnie miasto.
     Około 1140 roku dokonano przebudowy drewnianego donżonu. Szczyt kopca obwiedziono wielobocznie załamanym, kamiennym murem o 9 metrach wysokości (shell keep), a także wzniesiono kamienny mur po południowej i zachodniej stronie zamku górnego.
     Pod koniec XIII i na początku XIV wieku w czasach panowania nad zamkiem rodziny de Clare, zbudowano w połowie kurtyny południowej tzw. Czarną Wieżę, flankującą pobliską bramę wjazdową do zamku.  Przebudowano także północny i wschodni zewnętrzny mur obwodowy z drewniano – ziemnego na kamienny. Po wjeździe na dolny dziedziniec przez południową bramę, przy Czarnej Wieży, by osiągnąć zamek górny, trzeba było przedostać się przez kolejną bramę w murze wewnętrznym, flankowaną przez dwie nowe, wówczas wzniesione wieże. Mur wewnętrzny łączył donżon z Czarną Wieżą na południu. Na zamku dolnym znajdowały się stałe kwatery dla rycerzy z Glamorgan oraz ich stajennych i zbrojnych, podczas ich okresów służby garnizonowej. Na terenie donżonu około 1300 roku wzniesiono przylegające do wewnętrznej strony murów, nowe skrzydło mieszkalne oraz poligonalną wieżę bramną, która stanęła na południowej krawędzi kopca.
    W 1430 roku, w okresie panowania na zamku rodu Beauchamp, bramę południową wzmocniono kolejną wieżą. W latach 1425-1439 skonstruowano nowe skrzydło w południowo-zachodniej części zamku, oraz ośmiokątną, zaopatrzoną w machikuły wieżę o wysokości 23 metrów. Wieża miała wydatne ostrogi w dolnych partiach, charakterystyczne dla rejonu południowej Walii.

Stan obecny

     Zamek przetrwał do czasów współczesnych w bardzo dobrym stanie, lecz niestety duża jego część została gruntownie przebudowana w XIX wieku. Największe zmiany dotknęły południowo – zachodnie skrzydło, którego jednak rdzeń wciąż zawiera oryginalne XV-wieczne mury i wśród którego ukryta jest poligonalna wieża Beauchampa z XV wieku. Spore zmiany przeszedł zewnętrzny mur obwodowy, którego baszty po wschodniej stronie oraz brama północna, stylizowana na rzymską, są także dodatkiem nowożytnym. Część oryginalnego muru rzymskiego jest widoczna jedynie w dolnych partiach na stronie południowej, w pobliżu głównego wejścia. Najciekawszym elementem jest tam zachowana Czarna Wieża wraz z drugą wieżą z XV wieku po stronie zachodniej. Wieża po stronie wschodniej od bramy jest już budowlą XIX-wieczną. Nad wnętrzem zamku dominuje natomiast kopiec z normańskim donżonem, jednym z najlepiej zachowanych na terenie Wielkiej Brytanii, lecz niestety bez niezachowanej zabudowy wewnętrznej.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego