Historia
Obronna osada na cyplu nad zatoką St. Brides wzniesiona została w epoce żelaza, czyli między 800 rokiem p.n.e. a początkiem I stulecia n.e., ale przypuszczalnie bliżej tej drugiej daty. Zajmowała ją społeczność celtycka zajmująca się rolnictwem, rzemiosłem i wytopem zarówno żelaza, jak i jeszcze brązu. Obwarowania osady wznoszone były w co najmniej dwóch etapach, przy czym ostatecznie prace nad nimi zostały z nieznanych przyczyn przerwane. Osada została porzucona lub zniszczona jeszcze przed przybyciem na wyspę wojsk rzymskich.
Architektura
Osada zajęła bardzo duży naturalny cypel, wcinający się w wody zatoki St. Brides. Dzięki temu chroniona była wysokimi na około 30 metrów i wyjątkowo stromymi klifami, utworzonymi przez naturę z trzech stron: od zachodu, południa i wschodu, podczas gdy jedyne dogodne podejście prowadziło od strony lądu na północy. W efekcie wystarczyło odciąć obwarowaniami nasadę cypla, za którą szyja poszerzała się do mniej więcej prostokątnego obszaru o szerokości około 120 metrów na osi wschód – zachód. Teren cypla łagodnie opadał z północy na południe, ale był płaski, nadający się pod liczną zabudowę mieszkalną. Skaliste i poszarpane klify zabezpieczały przed atakiem, jak i przed przycumowaniem łodzi, narażonej na rozbicie o przybrzeżne i podwodne skały.
Obwarowania osady składały się z czterech linii równolegle poprowadzonych wałów i rozdzielających je rowów suchych fos o długości około 100 metrów. Z nich trzy wewnętrzne linie wałów i fos zostały gęsto rozmieszczone, bez berm, czyli pustych odstępów między wałami a fosą. Jedynie wał zewnętrzny, najkrótszy ze wszystkich, wniesiono w odległości około 6 metrów od kolejnego. Od zachodu obwałowania były dociągnięte do nadmorskich klifów, natomiast po stronie wschodniej wały kończyły się na osi bramy i drogi dojazdowej. Wyjątkiem był wspomniany wał zewnętrzny, nie doprowadzony do zachodniego klifu, lecz zakończony około 45 metrów przed nim. Jego nieznaczne przedłużenie poza zachodnim końcem sugerowałoby, że budowniczowie zamierzali kontynuować wał do krawędzi klifu, ale z nieznanych przyczyn zamierzenia tego nie ukończyli. Możliwe, że trzy wewnętrzne wały wraz z rowami zostały zbudowane w jednej fazie, a czwarty wał zewnętrzny i jego rów dodano na późniejszym etapie.
Wysokość wałów sięgała co najmniej 3 metry nad poziom osady. Za bramą i drogą dojazdową krótki odcinek cypla przed wschodnim klifem mógł być już słabiej ufortyfikowany mniej masywnymi konstrukcjami, poprowadzonymi tylko w dwóch liniach. Tamtejsze wały były niższe o około jeden lub dwa metry, przy czym wysokość wszystkich wałów była zwiększona od strony zewnętrznej, ze względu na poprowadzone zaraz przed nimi rowy. W koronie nasypów, jeśli nie wszystkich, to przynajmniej wewnętrznych, musiał przebiegać chodnik straży z jakąś formą drewnianego przedpiersia. Droga między wałami miała około 4 metry szerokości i poprowadzona była lekkim łukiem. Teoretycznie jej obszar powinien być najmocniej zabezpieczony jakimiś konstrukcjami drewnianymi, być może wieżowymi, przerzuconymi nad przejazdem na osi wałów.
Zabudowa mieszkalna osady prawdopodobnie składała się okrągłych domostw, które były standardową formą budownictwa mieszkalnego w Brytanii od epoki brązu przez cały epokę żelaza, a na niektórych obszarach aż po okres porzymski. Budowane były one z kamienia, gliny lub z drewnianych pali, ze stosunkowo niskimi, pozbawionymi okien ścianami, ale wysokimi, stożkowatymi dachami, które najpewniej pozbawione były otworów. Dym z centralnie usytuowanych palenisk mógł powoli wylatywać przez poszycie, ewentualnie czasowo, przykładowo w cieplejszych sezonach, otwierano część zadaszenia. Domostwa te uzupełniać mogły mniejsze budynki gospodarcze, w przypadku spichrzy, wzorem konstrukcji z innych miejsc, wznoszone na czterech słupach, celem odizolowania od wilgoci podłoża. Niewykluczone że rozległy teren cypla podzielony był płotami na mniejsze lub większe zagrody dla bydła i nieduże poletka służące do uprawy.
Stan obecny
Wały obronne i rowy grodziska są dziś porośnięte paprocią, jeżynami i janowcem, ale wciąż wyraźnie widoczne w terenie. Niestety głębiej położona część dawnej osady wyraźnie ucierpiała w wyniku erozji wybrzeża, a znaczne wgłębienia terenu pojawiły się między końcem XIX a połową XX wieku na skutek działalności górniczej. Najbardziej ucierpiał fragment po stronie północno – zachodniej, gdzie klify uległy osunięciu wraz z około 20 procentami cypla oraz niewielką częścią wewnętrznego wału, znacząco zwężając szyję cypla. Niewielkie straty wystąpiły także na południowo – zachodnim krańcu cypla. Niewykluczone, że w przyszłości nie zabezpieczony cypel zostanie całkowicie odcięty i stanie się wyspą.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Driver T., The Hillforts of Iron Age Wales, Eardisley 2023.
Forde-Johnston J., Hillforts of the Iron Age in England and Wales, Liverpool 1976.
Meek J., Arfordir Coastal Heritage 2009-2010, [b.m.w.] 2010.
Reid M., Prehistoric Houses in Britain, Princes Risborough 1993.