Historia
Kościół w Bleddfa zbudowany został we wczesnych latach XIII wieku, być może na miejscu starszej, drewnianej budowli sakralnej, związanej z anglo-normańskim lordostwem Bleddfa lub jeszcze dawniejszą działalnością świętego Brendana. Po raz pierwszy odnotowano go w przekazach pisemnych w 1291 roku, w spisie podatkowym papieskiej dziesięciny. Prawdopodobnie wtedy też, w późnych latach XIII stulecia, kościół został znacznie powiększony o część prezbiterialną.
W XIV wieku do nawy kościoła dobudowana została wieża, która zniszczeniu mogła ulec już na początku XV wieku, w trakcie walijskiego powstania Owaina Glyndŵra, przed zwycięstwem rebeliantów w 1402 roku w bitwie pod Pilleth (wal. Bryn Glas). W bitwie tej osiągnęli oni jedno z największych zwycięstw, przedłużając powstanie o kilka kolejnych lat. W kolejnych latach XV wieku kościół został odnowiony, choć samej wieży nigdy już nie odbudowano.
Okres XVI-wiecznej reformacji położony na odludnych terenach kościół przetrwał zapewne bez większych zmian. Dopiero około 1711 roku wzniesiona została nieduża wieżyczka nad nawą oraz być może kruchta (mogła ona także powstać pod koniec średniowiecza, w trakcie odbudowy zachodniej części nawy, uszkodzonej zawaleniem wieży). W późniejszym okresie XVIII wieku zmodernizowano część otworów okiennych. Gruntowne prace naprawcze prowadzono przy kościele w 1907 roku i następnie w 1987.
Architektura
Kościół zbudowano w dolinie, pomiędzy zbiegiem dwóch niewielkich cieków wodnych, na terenie pokrytym w średniowieczu gęstymi, zamieszkiwanymi przez wilki lasami (wal. bleidd fach). Pierwotnie był niewielką i prostą budowlą salową na planie prostokąta o wymiarach 10 x 5,6 metra, wzniesioną z łamanego łupka. Pod koniec XIII wieku powiększony został po stronie wschodniej o prezbiterium, wzniesione również na rzucie prostokąta. Co jednak wyjątkowe, prezbiterium otrzymało większe wymiary niż starsza nawa, zarówno pod względem 7 metrowej szerokości, jak i sięgającej 14 metrów długości. Nietypowość budowli musiała być widoczna zwłaszcza w XIV wieku, gdy od zachodu nawę poprzedzono dużą, czworoboczną wieżą o masywnych murach, szerszą od nawy i niewiele od niej krótszą. W efekcie nawa stanowiła najskromniejszy element budowli, niejako wciśnięty pomiędzy wyższe i większe zabudowania po jej bokach.
Kościół, tak w nawie jak i w prezbiterium, pierwotnie oświetlały wąskie, rozglifione do wnętrza okna. Najstarsze w nawie z początku XIII wieku miały zamknięcia półkoliste i obramienia wykonane nie z ciosów, ale z materiału budowlanego tworzącego ściany. Późniejsze okna w prezbiterium z końca XIII wieku były nieco wyższe, szerzej rozglifione i zamknięte ostrołucznie. Co więcej wykonano je już z ciosów piaskowca. Zapewne największe było okno wschodnie w prezbiterium, najważniejsze w kościele, gdyż oświetlające główny ołtarz (być może miało postać triady lancetowatych otworów, o ile zachowano ten sam układ w trakcie nowożytnej renowacji i wymiany ościeży).
Wejście do kościoła znajdowało się w południowej ścianie nawy, w prosto wykonanym klińcowym portalu o ostrołucznym, czy też prawie dwuspadowym zamknięciu, prawdopodobnie osadzonym w późniejszym okresie średniowiecza na miejscu pierwotnego (być może po zawaleniu wieży, która mogła zniszczyć także naprzeciwległy północny portal nawy). Z późniejszym okresem średniowiecza wiązała się także kruchta przed portalem, wzniesiona z kamiennych ścian bocznych i szachulcowego szczytu. Od XIV wieku dwuspadowe przejście w zachodniej ścianie nawy łączyło się z przyziemiem wieży, ale ta druga nie miała bezpośredniego wejścia z zewnątrz. Komunikację pionową w wieży zapewniała proste schody osadzone nietypowo w grubości muru zachodniego.
Wewnątrz kościoła zastosowano otwartą na nawę i prezbiterium więźbę dachową, ośmioprzęsłową w części wschodniej, pięcioprzęsłową w zachodniej. W obu utworzono podtrzymujące kalenicę pionowe belki – wieszaki (ang. king-posts), naprzemiennie rozmieszczone z łukowo usztywnionymi jętkami (ang. arch braced collar beams), które łączyły dwie krokwie, wzmacniając konstrukcję i chroniąc ją przed rozsunięciem. Taką samą funkcję miały dolne poziome belki wiązarów nawy, oparte na koronie murów lub drewniano – kamiennych wspornikach. Podłużnie konstrukcję dachu wzmocniono ułożonymi w dwóch poziomach wiatrownicami, tworzącymi ozdobny wzór czwóliści. Ponadto nad stopniem oddzielającym prezbiterium od nawy umieszczono belką tęczową, pokrytą czerwoną dekoracją roślinną na białym tle, przed którą w przęśle nawy osadzono kolejną podobną belką, celem utworzenia rodzaju baldachimu.
Stan obecny
Do czasów współczesnych przetrwały XIII-wieczna nawa i prezbiterium kościoła, natomiast dawna wieża widoczna jest jedynie w postaci niskich murów obwodowych, niedawno wydobytych spod zwałów gruzu i ziemi oraz uczytelnionych w trakcie prac renowacyjnych. Ponadto wschodnia część wieży po naprawie w XV wieku została zachowana do zamknięcia nawy. Być może nowożytnym dodatkiem jest murowano – drewniana kruchta po południowej stronie nawy, lecz stylistycznie nie odbiega ona od reszty budowli. Z pewnością późnym dodatkiem jest już natomiast mała drewniana wieża nad zachodnią częścią nawy, podobnie jak dwie przypory wzmacniające prezbiterium. Część ościeży okien została wymieniona w trakcie renowacji, lecz zachowały się również oryginalne, średniowieczne okna (południowe w nawie z XIII wieku, wschodnie od północy i południa w prezbiterium). Wewnątrz kościoła zachowała się XV-wieczna więźba dachowa oraz XIII-wieczna kamienna chrzcielnica.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Butler L.A., The Excavation of a Mound at Bleddfa Church, „The Transactions of Radnorshire Society”, XXXII/1962.
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
Noble F., Further Excavations at Bleddfa Church and Associated Problems of the History of the Lordship of Bleddfa, „The Transactions of Radnorshire Society”, XXXIII/1963.
Salter M., The old parish churches of Mid-Wales, Malvern 1997.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, III County of Radnor, London 1913.