Bettws Newydd – kościół św Aeddana

Historia

   Pierwszy murowany kościół w Bettws Newydd zbudowany został prawdopodobnie w XII lub XIII wieku. W XV stuleciu został on gruntownie przebudowany w stylistyce późnogotyckiej. Pierwszą znaną dużą renowację nowożytną przeprowadzono w 1872 roku, następnie w latach 1894-1895 dobudowano zakrystię.

Architektura

   Kościół późnośredniowieczny w Bettws powstał jako budowla niewielka, jednonawowa, wzniesiona na planie prostokąta, w zasadzie bez wyróżnionego zewnętrznie z bryły prezbiterium. Od zachodu wejście do kościoła poprzedzono kruchtą, rzadko spotykaną z tej strony w wiejskich świątyniach na terenie Walii. Oświetlenie kościoła zapewniły w większości okna dwudzielne, z prześwitami zamkniętymi pięcioliściami. Jedynie kruchtę i ryzalit południowy doświetlały okna jednodzielne, a od wschodu światło na ołtarz padało poprzez największe okno trójdzielne.
   O podziale na część kapłańską i świecką wskazywał od zewnątrz jedynie płytki ryzalit w ścianie południowej, mieszczący wewnątrz klatkę schodową prowadzącą na balkon drewnianej przegrody lektorium. To właśnie to lektorium zapewniało wewnętrzny podział kościoła na prezbiterium i nawę. Otrzymało ono środkowe przejście, flankowane z każdej strony pięcioma prześwitami zamkniętymi pięcioliściami i drewnianymi maswerkami. Kunsztowną dekorację uzyskała również balustrada balkonu, podzielona na 14 paneli wypełnionych rzeźbieniami o motywach roślinnych. Zarówno nawę jak i prezbiterium przykryto ciągłą, drewnianą kolebką.

Stan obecny

   Kościół św. Aeddana to dziś jeden z najlepiej zachowanych późnośredniowiecznych małych kościołów wiejskich na terenie Walii, z przetrwałą pierwotną bryłą (nowożytna jest tylko zakrystia po stronie północnej) i wieloma detalami architektonicznymi (ościeża okien i maswerki nawet jeśli były odnawiane to odwzorowywano pierwotny ich wygląd). Wyjątkowym zabytkiem jest umieszczona w kościele przegroda lektorium z XV wieku, jedna z nielicznych w całości zachowanych, łącznie z prowadzącą na balkon klatką schodową.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Bettws Newydd Church A Grade I Listed Building in Llanarth, Monmouthshire.