Beddgelert – kościół św Marii

Historia

   Chrześcijańska społeczność osiadła w Beddgelert w VI wieku n.e., dzięki czemu już na początku XIII wieku, w czasach kronikarza Giraldusa Cambrensisa, uchodziła ona za jedną z najstarszych na terenie Walii. Prawdopodobnie około 1210 roku do Beddgelert przybył konwent augustiański, który pod patronatem książąt Gwynedd założył na miejscu starszych zabudowań eremickich własny przeorat. Został on obdarowany ziemiami przez Llywelyna ap Iorwertha przed 1240 rokiem, a krótko później przez Owaina ap Gruffudda. Najpewniej bliskie związki z rodzimymi walijskimi władcami spowodowały, iż w trakcie kampanii wojennej Edwarda I w latach 1282-1283 klasztor został podpalony i zniszczony. Prace nad odbudową rozpoczęły się już w 1283 roku i trwały co najmniej do 1286, kiedy to Anian, biskup Bangor udzielać musiał jeszcze odpustów dla każdego kto wspomoże prace remontowa przy klasztorze św. Marii.
   Pod koniec XIII wieku Beddgelert nie było bogatym konwentem. Posiadało trzy grangie wraz z okolicznymi ziemiami, dochody z młynów i pszczelarstwa, oraz 22 owce i 50 krów. Na początku XIV wieku kłopoty finansowe przeoratu wciąż trwały, czemu próbowały zaradzić papieskie odpusty, ponawiane także w 1399 i 1432 roku. Zła sytuacja finansowa klasztoru doprowadziła nawet miejscowych przeorów do działań niezgodnych z prawem, zakończonych skandalem w 1350 roku, kiedy to przeor Beddgelert oskarżony został o fałszowanie dokumentów, rzekomo nadających klasztorowi ziemie w 1272 roku przez Llywelyna ap Gruffudda. Gdy fałszerstwo wyszło na jaw przeor trafił do więzienia do czasu wypłacenia 100 grzywien kary.
   Na początku XV wieku wizytację w Beddgelert złożył biskup St Davids, który opisał je jako zubożałe i nieefektywnie zarządzane. Co więcej zakonnicy wkrótce wmieszali się w działania polityczne związane z powstaniem Owaina Glyndŵra. Ówczesny przeor o imieniu Matthiew wspierał walijskich buntowników, za co w 1406 roku został przez Henryka IV wyjęty spod prawa. Po upadku powstania i uspokojeniu sytuacji politycznej kolejnym ciosem w podupadły klasztor był pożar jaki wybuchł w 1432 roku. O kłopotach finansowych słychać było także na początku XVI wieku za ostatniego przeora Davida Conwaya. Borykano się z nimi aż do rozpadu konwentu w 1535 roku, kiedy to wpierw został wzięty w królewski zarząd, a rok później ostatecznie rozwiązany.
   W 1535 roku dawny klasztorny kościół św. Marii przekształcony został w świątynię parafialną, a ziemie przeoratu pięć lat później podarowano Annie of Cleve, czwartej z kolei żonie Henryka VIII Tudora, jako część jej ugody rozwodowej. Sam kościół funkcjonował przez cały okres nowożytny. W 1830 roku została przebudowana gruntownie jego nawa, a północną kaplicę rozebrano. W 1880 roku przeprowadzono kolejną renowację w trakcie której wstawiono nowe okna i wzniesiono nową kaplicę. Ostatnie większe prace remontowe trwały w 1921 i 1929 roku.

Architektura

   Kościół wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta, bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium, jako budowla salowa. Prawdopodobnie w pierwszej połowie XIII wieku powiększony został po przybyciu augustianów o północną kaplicę, otwartą do nawy dwoma ostrołucznymi, bogato profilowanymi wałkami arkadami oraz przedłużony w stronę wschodnią o nową część prezbiterialną. Zachowała ona tą samą szerokość co dawna nawa, a od wschodu oświetlono ją triadą wysokich lancetowatych okien. Po północnej stronie prezbiterium umieszczona została zakrystia.

Stan obecny

   Obecnie najstarszą częścią kościoła jest ściana zachodnia nawy i fragment zachodni muru północnego, prawdopodobnie pochodzące jeszcze z kościoła wzniesionego przed przybyciem augustianów, pod koniec XII wieku lub na początku XIII stulecia. Z około 1220-1240 roku pochodzą mury prezbiterium wraz z triadą okien w ścianie wschodniej i dwie arkady otwarte na kaplicę północną, natomiast efektami nowożytnych przekształceń są ściana południowa nawy, kruchta zachodnia i zakrystia wraz z kaplicą północną, przy czym te ostatnie powstały na miejscu budowli średniowiecznych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.
Salter M., Abbeys, priories and cathedrals od Wales, Wolverhampton 2012.

Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Beddgelert. Parish Church of St Mary.