Bangor – katedra

Historia

   Pierwotnie na miejscu katedry w Bangor, około 530 roku, założony został przez św. Deiniola wczesnośredniowieczny klasztor. Status katedry kościół uzyskał w 546  roku, kiedy to Deiniol został mianowany biskupem Gwynedd przez św. Dawida. W 634  i ponownie w 1073 klasztor i kościół został złupiony podczas najazdów morskich piratów.
   Spalona i obrabowana przez wikingów katedra została odbudowana około 1130 roku, dzięki staraniom króla Gwynedd, Gruffudda ap Cynana i biskupa St Davids. W 1211 roku katedra raz jeszcze ucierpiała, tym razem w trakcie najazdu wojsk króla Jana na Gwynedd. W czasie odbudowy, zainicjowanej około 1220 roku przez księcia Llywelyna Fawra (Llywelyna Wielkiego) dokonano znaczących przekształceń, a zarazem powiększenia katedry. Następne zniszczenia przyniósł najazd Edwarda I na Gwynedd w 1282 roku, po którym w trakcie remontu przebudowano ramiona transeptu. Prace nad korpusem nawowym przeciągnęły się do późnych lat XIV wieku. Gruntowną przebudowę katedry przeprowadził na początku XVI wieku biskup Skevington. Do 1532 roku wzniesiono wieżę zachodnią i przebudowano korpus nawowy. Ukończona świątynia służyła wówczas walijskojęzycznym mieszkańcom Bangor.
   Wielki program restauracji kościoła przeprowadził Jerzy Gilbert Scott w latach 1868–1870, a kontynuował jego syn, Jan Oldrid Scott w latach 1879–1880. Planowano wówczas budowę wysokiej centralnej wieży z iglicą, jednak z powodu słabych ścian, pojawiających się pęknięć i braku funduszów pozostawiono ją jako niską, niedokończoną konstrukcję. Dopiero w latach 1966–1967 wieżę ukończono i umieszczono na niej piramidalne zwieńczenie.

Architektura

   Katedra z XII wieku wzniesiona została w stylu romańskim z jedną nawą i prezbiterium zakończonym na wschodzie półkolistą apsydą. Apsydy znajdowały się także przy wschodnich ścianach transeptu, który nadawał całości w planie formę krzyża łacińskiego.
   Przebudowa kościoła katedralnego z pierwszej połowy XIII wieku spowodowała przedłużenie prezbiterium i jednocześnie usunięcie apsydy, którą zastąpiono prostym zamknięciem. Sylwetka kościoła powiększona została także pod koniec XIII stulecia o nowy transept, dzięki czemu całość zachowała w planie kształt krzyża łacińskiego, pomimo późniejszego powiększenia korpusu nawowego, który uzyskał formę trójnawowej bazyliki. Nowy transept nie był zbyt symetryczny, gdyż jego południowe ramię wzniesiono nieco dłuższe niż północne.
   Pod koniec średniowiecza, w pierwszej połowie XVI wieku, kościół uzyskał formę sześcioprzęsłowej bazyliki, poprzez dobudowanie naw bocznych, niższych od starej nawy głównej, wzmocnionych od zewnątrz uskokowymi przyporami (nietypowo układ filarów nie odpowiadał układowi przypór). Dobudowana została wówczas także wieża dzwonnicza po stronie zachodniej. Została ona wzniesiona na planie kwadratu, trójpiętrowa, z portalem wejściowym od strony zachodniej, dwoma narożnymi, ukośnymi przyporami i zwieńczeniem w formie ozdobnego krenelażu.
   Wewnątrz żadna część katedry nie została podsklepiona, całość przykryto drewnianą więźbą dachową. W korpusie sześć przęseł rozdzielono wielobocznymi filarami, pomiędzy którymi rozpostarto lekko ostrołuczne, profilowane arkady. Ponad nimi przeprute zostały ostrołukowe okna clerestorium, dzielone laskowaniem na trzy prześwity. Nieco większe okna o ostrzejszych łukach z trójdzielnymi maswerkami, oświetlały nawy boczne. Największe okna z bogatymi maswerkami ozdobiły ściany szczytowe transeptu i wschodnią ścianę prezbiterium, gdzie okno wypełniono dwoma rzędami prześwitów zamkniętych pięcioliściami i podobnymi ale drobniejszymi, ażurowymi maswerkami w górnej części ostrołucznej.

Stan obecny

   Najstarsze zachowane fragmenty budynku pochodzą z XI wieku, lecz ograniczają się one w zasadzie do fragmentu południowej ściany chóru z zamurowanym półkolistym oknem i lizeną. Pozostałe mury prezbiterium sięgają XIII wieku, za wyjątkiem przebudowanych na przełomie XV i XVI wieku górnych partii i wschodniego okna. Obecny transept w większości pochodzi z XIII wieku, nawa główna z XIV stulecia, zaś wieża zachodnia i nawy boczne są budowlami późnośredniowiecznymi z XVI wieku. Kapitularz i zakrystię po północnej stronie prezbiterium zbudowano dopiero przed 1721 rokiem, także wieża na skrzyżowaniu naw jest dodatkiem nowożytnym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., Abbeys, priories and cathedrals od Wales, Wolverhampton 2012.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.
Strona internetowa wikipedia.org, Bangor Cathedral.