Historia
Pierwsza świątynia w Abergele powstać mogła już w połowie VI wieku, kiedy to okoliczne tereny objęło biskupstwo w Bangor, po otrzymaniu ich od miejscowego władcy, Maelgwyna Gwynedda. Pierwszy murowany kościół zbudowany został najpewniej w XIV wieku, lecz został on gruntownie przebudowany w drugiej połowie XV i pierwszej połowie XVI stulecia. W takiej formie bez większych przekształceń dotrwał do czasów remontu z 1663 roku oraz wiktoriańskich prac budowlanych z lat 1858-1861, kiedy to między innymi podwyższono wieżę. Następne prace remontowo – budowlane prowadzono w okresie 1878-1879, kiedy to wymieniono część okien, i w 1887 roku, gdy dostawiono kruchtę.
Architektura
Późnośredniowieczny kościół składał się z dwóch naw o równej długości i szerokości, nie posiadających wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium. Całość miała wówczas kształt mocno wydłużonego prostokąta, do którego po zachodniej stronie nawy północnej w pierwszej połowie XVI wieku dobudowano wieżę. Być może któraś z naw była częścią XIV-wiecznego kościoła. Z okresu tego mógł także pochodzić budynek zakrystii lub kaplicy, którego relikty odkryto po stronie południowej. Jego grube mury wskazywałyby na powstanie jeszcze w okresie średniowiecza.
Do środka kościoła prowadziły dwa portale północne, dwa południowe oraz jeden od zachodu w ścianie nawy południowej. Wnętrze kościoła na całej długości podzielone zostało na osiem przęseł. Podział na nawy zapewniły ostrołuczne, profilowane arkady, oparte na smukłych, ośmiobocznych filarach. Obie nawy przykryto drewnianą otwartą więźbą dachową. Część kapłańską (prezbiterium) od części przeznaczonej dla świeckich (nawy) oddzielono drewnianymi przegrodami lektorium.
Najwięcej światła do wnętrza dostarczały dwa duże, rozdzielone przyporą okna wschodnie, oba wypełnione bogatymi, pięciodzielnymi maswerkami, w których największe prześwity zamknięto łukami w ośle grzbiety, a liczne mniejsze, górne trójliśćmi. Pozostałe okna w ścianach wzdłużnych prezentowały różnorodne formy, ale wszystkie były już mniejszych rozmiarów, przeważnie trójdzielne, także dwudzielne i czterodzielne.
Stan obecny
Kościół w większości zachował do dnia dzisiejszego późnośredniowieczną bryłę. Jej nowożytnymi dodatkami są jedynie przypory oraz kruchta po stronie południowej. Nadbudowana i zwieńczona pseudokrenelażem została także wieża. Przetrwała część XV i XVI-wiecznych okien, na czele z dużymi, pięciodzielnymi oknami wschodnimi, późnośredniowieczna jest także więźba dachowa oraz częściowo lektorium, poddane gruntownej renowacji wiktoriańskiej. Rzadki przykład średniowiecznego szkła z około 1500 roku zachował się w zachodnim przęśle korpusu, obecnie służącym jako zakrystia. W kościele obejrzeć można również XIV-wieczne płyty nagrobne i krzyże.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hubbard E., Clwyd (Denbighshire and Flintshire), Frome-London 1986.
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions in Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, IV County of Denbigh, London 1914.