Historia
Grobowiec zbudowany został około 3000 roku p.n.e., w epoce neolitu, w czasie gdy na Orkadach pojawiły się pierwsze społeczności rolnicze. Zmiana ta prawdopodobnie wpłynęła na rozwój poczucia terytorializmu i praw do dziedziczenia, a co za tym idzie chęć oddania hołdu przodkom. Byli oni wspólnie chowani w jednym grobowcu, ale podział na mniejsze komory być może miał związek z podziałami na mniejsze klany lub rodziny, albo z osobnym umieszczaniem mężczyzn i kobiet, ewentualnie członków plamienia o różnym statusie społecznym czy bogactwie. Nie wiadomo jak długo grobowiec funkcjonował, gdyż w momencie odkrycia w XIX wieku był już całkowicie rozkradziony.
Architektura
Grobowiec zbudowany został około 115 metrów na północny – zachód od szczytu wzniesienia zwanego Wideford Hill. Jego rdzeniem była centralnie położona komora grobowa o prostokątnym w planie kształcie wielkości 3,2 x 1,3 metra i wysokości 2,7 metra, połączona z mniejszymi pomieszczeniami od północy, wschodu i południa. Jedynie długa ściana zachodnia pozbawiona była dodatkowej komory, tamtędy bowiem poprowadzony został korytarz wejściowy, lekko zakrzywiony w planie, o długości 5,4 metra i 0,5-0,6 metra szerokości. Miał on jedynie 0,6 metra wysokości, więc aby go przebyć, nawet przy niskim wzroście, trzeba było się mocno pochylić lub przejść na czworaka. Tylko krótka zewnętrzna część korytarza była niezadaszona, o charakterze transzei.
Główną komorę wzniesiono ze średniej i dużej wielkości kamiennych płyt, kładzionych na sobie dłuższymi bokami horyzontalnie. Od wysokości 1,2 metra, a przy ścianie wschodniej od poziomu gruntu, kamienie zachodziły na siebie lekko wystając w stronę pomieszczenia, celem zmniejszenia powierzchni komory i założenia nad nią rodzaju sklepienia. Były wysuwane aż do pozostawienia na wysokości 2,5 metra przestrzeni o wymiarach około 2 x 0,5 metra, która mogła być z łatwością przykryta jedynie trzema płaskimi kamieniami. Dodatkowo szpary między nimi mogły być uszczelnione gliną, by uzyskać odporność na wodę.
Boczne komory wzniesione zostały w podobnej technice jak część centralna grobowca. Przejścia do nich założono bardzo nisko, z wysokością zaledwie 0,6 metra i szerokością od 0,4 do 0,6 metra. Miały 0,5 do 0,9 metra długości, za wyjątkiem dłuższego korytarza do komory południowej. Wymiary w planie bocznych komór wynosiły 1,9 x 1,3 metra (północna), 1,8 x 1,4 (wschodnia) i 2 x 1,4 metra (południowa). Wysokością sięgały maksymalnie 2,1 metra, przy czym zamknięcie utworzono z wielu kamieni umieszczonych wzdłuż krawędzi otworów, a nie z pojedynczych dużych płyt. Podłogi bocznych komór znajdowały się na tym samym poziomie co w wejściach i w centralnej części grobowca. Północna komora wyróżniała się wyłomem z nieregularnym korytarzem urwanym na litej skale (być może szczeliną powstałą po częściowym zawaleniu), wschodnia zaś małą wnęką nieznanego przeznaczenia, utworzoną na głębokość 0,3 metra w ścianie północnej (mogła ona powstać na skutek obsunięcia jednego z kamieni tworzących ścianę).
Całość rdzenia grobowca wzniesiona została na wykutej w skale platformie, położonej na stoku wzniesienia i zamkniętej cylindrycznym w planie murem o znacznej wysokości powyżej podłogi komory grobowej. Mur ten otoczono dwoma kolejnymi pierścieniami o grubości jednego metra, między którymi przestrzeń wypełniono luźnymi płaskimi kamieniami i gliną. Prawdopodobnie mury zbudowane zostały z gradacją wysokości, od najniższego zewnętrznego po najwyższy wewnętrzny, tworząc rodzaj schodkowej piramidy. Możliwe też, iż całość przykryta była kopcem (ang. cairn) który przysłaniał poszczególne pierścienie. Ostatecznie grobowiec uzyskał owalny w planie kształt o wymiarach 13,7 x 12,5 metrów.
Stan obecny
Wideford Hill to obecnie jeden z najlepiej zachowanych grobowców komorowych na Orkadach, należący do tej samej grupy co bardziej znane stanowisko Maes Howe. Dzięki rozproszeniu ziemnego kopca widoczne są dziś tworzące jego konstrukcję trzy pierścienie kamiennych murów, a za sprawą współczesnych prac przystosowawczych możliwe jest zwiedzanie wnętrza, doświetlanego przez klapę nad główną komorą, utworzoną w zrekonstruowanym zadaszeniu. Efektem rekonstrukcji są także zadaszenia bocznych komór, obecnie przykrytych pojedynczymi dużymi kamieniami. Na wielu kamieniach komory grobowej znajdują się współczesne napisy. Fałszywy jest rząd podobnych do runów znaków, umieszczony na jednym z kamieni tworzących ścianę.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume I, Edinburgh 1963.
Noble G., Neolithic Scotland. Timber, Stone, Earth and Fire, Bodmin 2006.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland. Twelfth report with an inventory of the ancient monuments of Orkney & Shetland, volume II, inventory of Orkney, Edinburgh 1946.