Historia
Grobowiec znany obecnie pod nazwą Torrylin lub Torlin, zbudowany został około 3000 roku p.n.e. Służył do chowania przedstawicieli miejscowej społeczności wczesnorolniczej, która sądząc po złożonych darach pogrzebowych (kości zwierząt domowych, ceramika, krzemienny nóż) posiadała rozwinięty rytuał i ceremonie związane z grzebaniem zmarłych. Same kości ludzkie składowano do grobowca już po oczyszczeniu, musiały być więc wcześniej wystawiane na otwartym powietrzu, przypuszczalnie na jakiejś formie drewnianych platform, na których ze zwłok odpadały miękkie tkanki. Wydaje się, iż Torrylin służyło jako grobowiec przez dość długi czas, przy czym starsze depozyty musiały być z czasem opróżniane by zrobić miejsce nowym pochówkom.
Architektura
Grobowiec zbudowany został na krawędzi płytkiej doliny strumienia Torrylin, w pobliżu jego ujścia do Firth of Clyde na południu. Miał wydłużoną formę z dłuższymi bokami rozmieszczonymi z grubsza na linii północ – południe. Długość grobowca wynosiła co najmniej 20 metrów. Utworzony był z kamienno – ziemnego kopca (ang. cairn), zaokrąglanego przy południowej krawędzi i przypuszczalnie rozwidlonego do kształtu klina po stronie północnej. Jego wysokość pierwotnie sięgała przynajmniej 2 metrów, a zapewne nieco więcej. Wzdłuż krawędzi kopiec otoczony mógł być większymi głazami lub niskim murem z układanych na sucho kamieni.
We wnętrzu kopca, w jego północnej części, umieszczona została wzdłuż osi komora grobowa o długości 6,7 metra i szerokości od 0,9 do 1,5 metra. Wejście do niej utworzono po stronie północnej, gdzie prawdopodobnie otwierało się na niewielki dziedzińczyk ograniczony ramionami klina, być może wykorzystywany do przeprowadzania ceremonii pogrzebowych. Komora była podzielona przegrodami na cztery mniejsze przestrzenie, rozmieszczone jedna za drugą, każdą mniej więcej o długości 1,4 metra. Nie wiadomo czy wejście poprzedzone było korytarzem.
Komorę grobową wzniesiono z dużych, gładkich, płaskich i regularnych płyt wapienia z zaokrąglonymi lub płaskimi krawędziami, które można było znaleźć na nieodległym skalistym wybrzeżu. Miały one od 1,8 do 2,5 metra długości, natomiast najwyższa sięgała wysokością 1,7 metra. Ułożono je w ten sposób, że tworzące ściany wzdłużne rozsunięto od wejścia na zewnątrz, tak że zachodziły na siebie, stykając się z krawędziami poprzecznych przegród. Technika ta zapewne miała dać większą wytrzymałość ścianom, które musiały dźwigać kamienny strop przykryty dodatkowo kopcem. Kamienie boczne wznosiły się tylko o 0,3 do 0,6 metra wyżej niż płyty poprzeczne. Te ostatnie służyły nie tylko do podziału na mniejsze komory, ale zaklinowanie się w bocznych płytach pomagało zapewnić wsparcie konstrukcyjne ścianom.
Stan obecny
Obecnie komora grobowa Torrylin jest otwarta, pozbawiona dużej części tworzących ją kamiennych płyt, zarówno bocznych zachodnich jak i górnych. Przykrywający ją kopiec (ang. cairn) uległ w znacznej części degradacji. Został zniekształcony niszczycielskimi działaniami z XIX wieku (między innymi dorzucaniem kamieni polnych, czy kradzieżą większych głazów), tak że świadczą o nim dziś jedynie nierówności pokrytego darnią terenu, przy czym pierwotny kształt i wielkość pozostają niepewne. Stanowisko znajduje się pod ochroną rządową Historic Scotland, która przygotowała na miejscu odpowiednie tablice informacyjne.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume II, Edinburgh 1972.
Noble G., Neolithic Scotland. Timber, Stone, Earth and Fire, Bodmin 2006.