Historia
Pierwsze młyny na ternie zachodnich wysp Szkocji zaczęły funkcjonować już w epoce żelaza, gdzie jęczmień i owies były jednymi z podstawowych zbóż uprawnych. Ich konstrukcja pozostała niezmieniona praktycznie przez cały okres średniowiecza i wczesnej nowożytności. Młyn w Shawbost funkcjonował aż do lat 30-tych XX wieku. Odnowiony został w latach 1968-1969 z inicjatywy miejscowej szkoły, lecz po jakimś czasie ponownie popadł w zaniedbanie. W 1996 roku raz jeszcze został poddany renowacji z ramienia organizacji Norse Mill Society.
Architektura
Młyn usytuowany został przy małym strumieniu, pomiędzy jeziorami Loch Roinavat i Loch na Muilne, w północnej części wyspy Lewes. Składał się z dwóch owalnych w planie budynków, utworzonych z muru o obustronnym, zewnętrznym i wewnętrznym licu, wykonanym z nieopracowanego kamienia i układanym bez użycia zaprawy, pomiędzy którym rdzeń ścian wypełniano piachem i gruzem. Kryte strzechą, osadzone na drewnianej więźbie dachy, zostały starannie obłożone siecią przechodzących przez kalenicę sznurów i obciążone przymocowanymi kamieniami, tak by silne wiatry na nieosłoniętym roślinnością terenie nie zniszczyły zadaszenia. Charakterystycznym elementem budynków były po dwa drewniane „rogi”, wystające z więźby dachowej i służące do mocowania lin. Sieć dodatkowo została obciążona kamieniami umieszczonymi przy krawędzi dachu, wzdłuż korony murów, a także obłożona darnią. Budynki nie posiadały okien, jedynie proste wejścia i małe otwory wentylacyjne przebite przez strzechę tuż powyżej murów.
Jeden z budynków pełnił funkcję suszarni ziarna. Połowa powierzchni jego wnętrza zajmowana była przez kamienną platformę, w której umieszczono okrągły dół wyłożony kamieniami. Przypuszczalnie rozpalano w nim ogień, który podgrzewał i wysuszał ziarno rozrzucone po pozostałej części suszarni. Podobno w ten sposób można było wysuszyć trzy duże worki zboża w ciągu 6-8 godzin, ale trzeba było je regularnie, ręcznie obracać, aby ziarno nie przypaliło się i równomiernie wyschło.
Drugi budynek był właściwym młynem połączonym z nurtem pobliskiego strumienia. Woda wpływała do niego pochyłym korytem, do położonej niżej komory, umieszczonej pod poziomem posadzki budynku, w której znajdował się zestaw łopatek. Woda napędzała łopatki, które z kolei obracały środkowy wał, a to powodowało, że górny z dwóch kamieni młyńskich w samym młynie obracał się, mieląc ziarno pocierane przez dolny, nieruchomy kamień. Gdy mechanizm się obracał, ziarno wsypywane było do otworu pośrodku kamienia młyńskiego, a mąka wypychana była z boków kamieni i zbierana w rowku wokół nich.
Stan obecny
Zabudowania młyńskie w Shawbost nie są dziś zamieszkane ani użytkowane do celów gospodarczych, ale pozostają otwarte dla publiczności, jako przykład niegdyś powszechnego, dawnego budownictwa przemysłowego, obecnie jedynego działającego na zachodnich wyspach Szkocji młyna skandynawskich osadników. Wstęp na jego teren jest wolny, dostępny po przejściu około 500 metrów z parkingu przy pobliskiej drodze.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Miers M., The Western Seaboard. An Illustrated Architectural Guide, Edinburgh 2008.