Historia
Zamek w Selkirk ufundowany został około 1113 roku przez earla Dawida (późniejszego króla Dawida I Świętego), na ziemiach należących pierwotnie do szkockiego monarchy. Po raz pierwszy odnotowany został w 1119 roku, w dokumencie fundacyjnym miejscowego klasztoru, filii opactwa Kelso. Prawdopodobnie pełnił nie tylko funkcje obronne na angielsko – szkockim pograniczu, ale i zapewniał schronienie dla monarchów polujących w pobliskim lesie Ettrick. Pod koniec XIII wieku, w chwili wybuchu konfliktu szkocko – angielskiego, zamek znajdował się już w ruinie lub był zbyt przestarzały i nieadekwatny do pełnienia funkcji militarnej.
Na przełomie 1301 i 1302 roku zamek zaczęto przebudowywać z inicjatywy angielskiego króla Edwarda I, który do prac najął mistrzów ciesielskich Reginalda Lenginoura i Stephena z Northampton. Prace nadzorować miał z ramienia monarchy strażnik królewskich lasów (ang. Warden of the Forest) sir Alexander Baliol of Cavers i szeryf Roxburgh, sir Robert Hastings. Urzędnicy ci mieli zapewnić transporty materiałów budowlanych oraz napływ siły roboczej w postaci murarzy, cieśli, czy zwykłych robotników do prac ziemnych. Budowa posuwała się bardzo szybko. Według przekazów pisemnych już pod koniec tego samego roku ukończona była drewniana wieża – donżon (choć jeszcze pozostająca bez zadaszenia) oraz murowana zachodnia brama.
Nieukończony zamek przed końcem 1302 roku zajęty został przez Szkotów. Zarządzający nim Alexander Baliol popadł z tego powodu w niełaskę, ale trzy lata później uzyskał królewskie przebaczenie. W 1311 roku kolejna angielska ofensywa doprowadziła do zajęcia Selkirk, podobnie jak pobliskiego Jedburgh i Cavers. Późniejsze losy zamku nie zostały naświetlone w przekazach pisemnych. W bliżej nieznanych okolicznościach musiał on ulec zniszczeniu, gdyż w 1334 roku, w dokumencie Edwarda III, wspomniano jedynie hrabstwo i miasto (ang. burgh) Selkirk, bez informacji o zamku (odnotowano natomiast zamki w Roxburgh, Peebles, Dumfries i Edynburgu).
Architektura
Zamek zbudowany został na naturalnym wzniesieniu po wschodniej stronie rzeki Ettrick. Wzgórze zajmowało obszar o wymiarach około 73 x 56 metrów, górując około 12 metrami nad wodami Loch Haining na południu. Na tym odcinku stok był najbardziej stromy, dlatego nie było potrzeby przekopania rowu fosy, która chroniła zamek na pozostałych odcinkach. Jej średnia szerokość wynosiła około 12 metrów. Po stronie zachodniej dodatkowym zabezpieczeniem dalszego przedpola był wąwóz, prawdopodobnie będący naturalnym wylotem jeziora.
Zamek był założeniem typu motte, składającym się z wieży – donżonu usytuowanej w północnym narożniku założenia, na kopcu o średnicy około 12 metrów i wysokości co najmniej 5 metrów. Niżej położone podzamcze sąsiadowało z donżonem na południu, tworząc nieregularny czworobok. Pierwotnie wszystkie elementy zabudowy i fortyfikacji były konstrukcji drewnianej. Brama wjazdowa na dziedziniec podzamcza zlokalizowana była po stronie zachodniej, natomiast donżon musiał być dostępny po rampie lub moście z północnej części podzamcza.
Przebudowa zamku z początku XIV wieku prowadzona była częściowo przy użyciu kamienia, ale nadal większość obwarowań była drewniano – ziemna. Prawdopodobnie układ podzamcza pozostał w większości nie zmieniony. Według umowy budowlanej miało ono być otoczone palisadą o całkowitej długości 285 metrów, co odpowiadałoby obwodowi wzniesienia bez kopca z donżonem. W zachodniej części podzamcza nadal znajdowała się brama, przebudowana przy użycia kamienia i wyposażona w bronę, most zwodzony oraz hurdycje.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Na obecnie zalesionym terenie po stronie wschodniej i północnej widoczne są jedynie pozostałości rowów dawnej fosy. Nie ma już po niej śladów w zachodniej części założenia, gdzie teren został znacznie przekształcony z powodu budowy nowożytnego dworu i ogrodów. Wstęp na teren dawnego zamku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Cruft K., Dunbar J., Fawcett R., The buildings of Scotland. Borders, London 2006.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of Selkirkshire with the fifteenth report of the commission, Edinburgh 1957.