Historia
Murowany kościół w Rosyth zbudowany został pod koniec XII lub na początku XIII wieku, być może na miejscu starszej świątyni, która w czasie urzędowania biskupa Richard z St Andrews, około 1170–1178 roku, przekazana została klasztorowi w Inchcolm. Pod koniec średniowiecza, być może w XV wieku lub w pierwszej połowie XVI stulecia, kościół został powiększony. Patronat zakonników nad kościołem w Rosyth utrzymywał się do czasu reformacji. Około 1636 roku parafia Rosyth została połączona z Inverkeithing, co doprowadziło do porzucenia kościoła, popadnięcia w ruinę i częściowego zaniku.
Architektura
Kościół wzniesiony został w pobliżu północnego brzegu zatoki Firth of Forth, przy wykorzystaniu bloków dużego opracowanego piaskowca, układanego dość równymi warstwami i gdzieniegdzie uzupełnianego w szczelinach gruzem. Jak większość okolicznych wczesnogotyckich wiejskich świątyń farnych, miał bardzo prosty rzut i bryłę. Jego mury obwodowe tworzyły prostokąt o wewnętrznej długości około 7 metrów i szerokości 4,6 metra, przykryty dwuspadowym dachem szczytowym. Mury nie były masywne, szerokości około 0,7 metra.
Oświetlenie kościoła pierwotnie zapewniały wąskie otwory z lancetowatymi zamknięciami. Były one fazowane od strony zewnętrznej i rozglifione do wnętrza, gdzie wnęki zamykano półkoliście. Dwa okna tego typu znajdowały się w ścianie wschodniej, przez którą oświetlały ołtarz główny. Co najmniej jedno okno musiało się znajdować w ścianie południowej. Wejście zapewne znajdowało się w ścianie południowej, podczas gdy ściana północna początkowo pozbawiona była jakichkolwiek otworów. Przy narożniku mieściła jedynie prostą, zamykaną drzwiczkami lub kratą wnękę na kościelne precjoza, wstawioną nie w chwili budowy, lecz wtórnie.
Przypuszczalnie pod koniec średniowiecza korpus kościoła został przedłużony w stronę zachodnią do całkowitej długości nieco ponad 15 metrów, przy zachowaniu tej samej szerokości. Nową część wzniesiono z mniej starannie obrobionego i ułożonych bloków i gruzu o bardziej żółtawej barwie. Prawdopodobnie nowa część zaczęła pełnić funkcję nawy, natomiast partię wczesnogotycką przeznaczono na prezbiterium. Obie części mogła połączyć arkada tęczy, przepruta w starym murze zachodnim kościoła. W ścianie północnej przepruto nowe wejście i zamontowano kropielnicę. Zarówno nową, jak i starszą część kościoła przykrywała otwarta więźba dachowa.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowała się jedynie ściana wschodnia i północna kościoła, przy czym ta druga w części zachodniej została przebudowana w XV lub pierwszej połowy XVI wieku. W ścianie wschodniej zachowały się dwa pierwotne okna, natomiast w ścianie północnej wtórna półka ścienna, kolejna wnęka na kropielnicę i późny otwór wejściowy. Pozostałe widoczne w wewnętrznych elewacjach otwory mogą być gniazdami po belkach więźby dachowej i po belce z krucyfiksem, osadzonej przed arkadą tęczową.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Fawcett R., Scottish Medieval Churches, Edinburgh 1985.
MacGibbon D., Ross T., The ecclesiastical architecture of Scotland from the earliest Christian times to the seventeenth century, t. 3, Edinburgh 1897.
Russell Walker J., Pre-reformation churches in Fife and the Lothians, Edinburgh 1888.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Eleventh report with inventory of monuments and constructions in the counties of Fife, Kinross, and Clackmannan, Edinburgh 1933.
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.