Historia
Grobowiec Ri Cruin wzniesiony został w epoce brązu, około 4000 lat temu. Stanowił miejsce grzebalne, prawdopodobnie miejscowej elity plemiennej, gdyż z nią wiąże się nacięcia toporem na jednym z odkrytych pochówków. Pochówki, co charakterystyczne, były już indywidualne, w odróżnieniu od neolitycznych grobowców zbiorowych. Nie wiadomo jak długo Ri Cruin było użytkowane, pewne jest jedynie, iż w jakiś czas po umieszczeniu ostatnich ciał zostało ograbione. Miejscowa ludność była dość bogata, żyła z uprawy roli, polowań i rybołówstwa, ale także i z handlu miedzią i brązem, z którego wykonywała m.in. toporki.
Architektura
Grobowiec Ri Cruin wzniesiony został u wylotu doliny strumienia Kilmartin, na skraju neolitycznego kompleksu cmentarnego Nether Largie. Choć był młodszy od tamtejszych budowli, to umieszczono go mniej więcej na tej samej osi co trzy grobowce komorowe i znajdujący się dalej na północnym – wschodzie grobowiec Glebe Cairn. Ri Cruin składał się z kopca (ang. cairn) o owalnym w planie kształcie wielkości około 18,3 x 19,5 metra i klinowatym wcięciu po stronie północno – zachodniej. Utworzono go z małych i średniej wielkości, nieobrobionych i nie łączonych zaprawą kamieni. Prawdopodobnie jego krawędzie pierwotnie wzmocnione były większymi głazami (ang. kerbstones). Wysokość kopca mogła dochodzić do około 3 metrów.
Mniej więcej pośrodku kopca umieszczono skrzyniowy pochówek (ang. cist) o wymiarach 1,2 x 0,6 metra, utworzony z długich i wąskich kamieni, ułożonych dłuższymi bokami na linii biegnącej z północnego – wschodu na południowy – zachód (został więc zorientowany tak samo jak cały kompleks grobowców). Pochówek przykrywała masywna kamienna płyta o wymiarach 3 x 1 metr i grubości 0,2 metra. Jej krawędzie pokryte zostały słabo wyrytymi wzorami w jodełkę i romby, jednak możliwe, że powstały one w naturalny sposób, bez ingerencji człowieka. Dół pochówku utworzyła starannie ułożona płyta, z przestrzenią z boku wypełnioną małymi kamieniami. Płyty boczne były rowkowane, aby umieścić w nich można było krótszy północny kamień tworzący bok skrzyni.
W południowej części kopca utworzono dwa kolejne pochówki skrzyniowe, oba zapewne późniejsze od centralnego. Jeden z nich, mierzący około 1,1 x 0,3 metra, umieszczono około 7 metrów od krawędzi kurhanu. Kolejny znajdował się tuż przy krawędzi. Usytuowany był dłuższymi bokami na linii wschód – zachód. Składał się z szeregu pionowo ustawionych kamiennych płyt i miał 2 metry długości, 1 metr szerokości oraz 0,8 metra głębokości. Każdy z jego dłuższych boków składał się z dwóch kamieni, krótszy natomiast zamykany był pojedynczymi płytami, przy czym zachodnia płyta od czoła ozdobiona została siedmioma lub ośmioma nacięciami toporów. Na wschodnim krańcu pierwotnie znajdowała się płyta ozdobiona pionowym rowkiem, z krótszymi pociągnięciami pod kątem prostym, niekiedy interpretowanymi jako przedstawienie łodzi lub broni.
Stan obecny
Widoczny dziś kopiec grobowca (ang. cairn) został w znacznym stopniu zrekonstruowany podczas prac badawczych. Jego wysokość jest niższa od oryginalnej, lecz wielkość w planie prawdopodobnie zbliżona do pierwotnej. Wszystkie trzy odkryte wewnątrz grobowca pochówki już w chwili odnalezienia w drugiej połowie XIX wieku były ograbione i uszkodzone, choć zachowały kilka interesujących detali (rowki pomagające w złożeniu konstrukcji, nacięcia toporem). Część z nacięć, zwłaszcza ze wschodniej partii południowego pochówku, została niestety zniszczona i obejrzeć można jedynie ich replikę umieszczoną w Royal Museum of Scotland w Edynburgu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, Argyll, An Inventory of the Monuments, volume VI, Mid Argyll and Cowal, Edinburgh 1988.