Historia
Pierwszy most na rzece Esk, w pobliżu jej ujścia do zatoki Firth of Forth, powstać miał już w czasach rzymskich. Stanowił on główną przeprawę dla legionów maszerujących z obozu Inveresk do Cramond i dalej na Wał Antonina. W średniowieczu także funkcjonowała w Musselburgh przeprawa, utworzona na ważnym trakcie biegnącym z Edynburga na wschód i południe w kierunku Anglii. W 1296 korzystała z niej szkocka armia, ciągnąca na pole bitwy pod Dunbar, w 1314 roku Anglicy wycofujący się po klęsce pod Bannockburn. Most miał także duże znaczenie dla samych mieszkańców Musselburgh, ponieważ to na nim znajdowała się zachodnia brama, wyznaczająca granicę miasta, przy której pobierano opłaty dla osób odwiedzających targ. Zwiększała ona bezpieczeństwo Musselburgh, gdyż była zamykana na noc.
Późnośredniowieczny, murowany most według tradycji ufundowany miał zostać przez zmarłą w 1558 roku Janet Hepburn, lady Jane Seton, lecz prawdopodobnie była to jedynie naprawa starszej konstrukcji, gdyż w 1547 roku most odegrał strategiczną rolę w bitwie pod Pinkie. Być może zniszczyli lub uszkodzili go Anglicy, w trakcie pustoszenia Musselburgh w 1548 roku, przez co wymagałby on późniejszych poważnych napraw lub częściowej odbudowy.
W okresie wczesnonowożytnym naprawy mostu odnotowywano w przekazach pisemnych w 1597, 1625 i 1639 roku. Prawdopodobnie w trakcie któryś z tych prac został on przedłużony o jedno przęsło, gdyż na planie bitwy pod Pinkie z 1547 roku ukazano go z dwoma arkadami, a dopiero w XVII wieku w dokumentach rady miejskiej po raz pierwszy wspomniano przęsło środkowe („mid-bow”). We wspomnianym 1597 roku wydano pozwolenie na pobieranie opłaty za przejazd przez most. Było ono regularnie odnawiane do 1661 roku, kiedy to rada miejska Musselburgh zwróciła się do parlamentu z petycją o podwojenie myta w celu pokrycia niezbędnych wydatków.
W 1688 roku stan mostu musiał być zły, jako że mieszkańcy Musselburgh dysponujący wozami otrzymali polecenie przywiezienia trzech ładunków kamienia przeznaczonego na naprawy. Sporządzono też listę powołanych robotników i nałożono grzywny na każdego, kto się nie stawił. Pomimo nadzwyczajnych działań, w 1691 roku ogromna powódź częściowo zawaliła zachodnią stronę mostu. Natychmiastowa naprawa była niezbędna, dlatego rada miejska nałożył odpowiednie obciążenia finansowe (wszyscy z wozami mieli przywieźć sześć ładunków kamienia, ci bez wozów mieli zapłacić dwadzieścia szylingów, a biedni zostali zmuszeni do pracy przy moście przez dwa dni). Kolejne prace remontowe mostu prowadzone w 1809 roku ujawniły, że jedna z izbic posadowiona została na starszych fundamentach, które to z kolei osadzono na podwalinie z dębowych belek.
Architektura
Most wzniesiono na rzece Esk, blisko jej ujścia do zatoki Firth of Forth, a zarazem przy zachodniej granicy miasta Musselburgh, które rozwój zawdzięczało przeprawie. Na przeciwległym brzegu, po zachodniej stronie mostu, wyrosły osady Bridgend i Fisherrow. Przy obu przyczółkach w średniowieczu funkcjonować mogły gospody lub miejsca odpoczynku, ponadto na moście znajdować miała się brama o nieznanej formie, według przekazów pisemnych wyposażona w drzwi.
Długość mostu w średniowieczu wynosić mogła około 50 metrów (ostatecznie wyniosła 75,6 metrów), szerokość zaś około 4,3 metra. Nad korytem pierwotnie rozpostarte mogły być tylko dwie półkoliste, bardzo szerokie arkady z profilowanymi łukami o rozpiętości około 15,5 metra i wysokości 3,3 metra, natomiast od strony płynącego nurtu, czyli od południowego – zachodu, wzniesiono masywne izbice, skierowane w stronę koryta rzeki ostrymi narożnikami. Most z Musselburgh otrzymał podobną formę do XVI-wiecznego mostu w Haddington.
Stan obecny
Most w Musselburgh, popularnie zwany Starym lub Rzymskim, należy do najwcześniejszych zachowanych przepraw na terenie Szkocji. Choć obecna konstrukcja nie sięga czasów rzymskich, to może być posadowiona na fundamentach z tamtego okresu. Obecnie most jest prawdopodobnie dłuższy od budowli późnośredniowiecznej o jedno przęsło. Wczesnonowożytnym dodatkiem może być arkada wschodnia, które nie jest wyrównana osiowo z dwoma pozostałymi, choć stylistycznie i konstrukcyjnie do nich nawiązuje. Przekształcone zostały również obydwa wjazdy na most, pierwotnie o charakterze pochyłych ramp, a obecnie schodkowe.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coleman R., Dennison P., Historic Musselburgh, the archaeological implications of development, Edinburgh 1996.
Salter M., Medieval Bridges, Malvern 2015.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Tenth report with inventory of monuments and constructions in the counties of Midlothian and West Lothian, Edinburgh 1929.