Historia
Kościół w Lunda Wick na wyspie Unst zbudowany został w XII wieku, przypuszczalnie przez nordycką społeczność, wykorzystującą miejsce o starszej, celtycko – piktyjskiej tradycji chrześcijańskiej. Prawdopodobnie u schyłku średniowiecza został częściowo przebudowany, ale przy zachowaniu pierwotnego układu przestrzennego i bryły. Budynek przetrwał okres reformacji i był wykorzystywany do celów sakralnych aż do końca XVIII wieku. Porzucony w 1785 roku, w kolejnych latach popadł w ruinę.
Architektura
Kościół zbudowano w południowo – zachodniej części wyspy Unst, nad usytuowaną od północy i północnego – wschodu zatoką, do której po stronie wschodniej spływał strumień Vigga, połączony z jeziorem o tej samej nazwie. Kościół był bardzo prostą budowlą salową na planie prostokąta o długości 14,5 metra i szerokości 6,7 metra, przy czym jego wschodnia część została w późniejszym okresie przemurowana na pierwotnych fundamentach. Najstarsze fragmenty zbudowane zostały z łamanego i narzutowego kamienia, układanego bez utrzymywania równych warstw, przewiązanego wapienną zaprawą. Znaczna grubość murów wahała się od 1,1 do 1,4 metra.
Pierwotne otwory okienne i portalowe wykonane były bez ciosowych obramień, przy wykorzystaniu materiału budowlanego tworzącego ściany kościoła. Okna miały formę szczelinową, z wewnętrznymi rozglifieniami. Po jednym takim otworze wykonano od północy i południa. Drugie okno południowe mogło zostać zastąpione nieco większym w późniejszym okresie. Pojedynczy otwór okienny mógł się znajdować w ścianie wschodniej. Dość duże okno z półkolistym zamknięciem umieszczono na osi fasady zachodniej. Pod nim osadzono podobnie wykonany portal wejściowy, charakteryzujący się zwężającą górną częścią, typową dla wczesnych budowli sakralnych z Irlandii. Drugie wejście w późniejszym okresie przebito w zachodniej części ściany południowej.
Wnętrze kościoła charakteryzować się musiało prostotą i skromnym wyposażeniem. Nie było przesklepione, lecz najpewniej otwarte na drewnianą więźbę dachową, podtrzymującą dwuspadowy dach, od wschodu i zachodu oparty na trójkątnych szczytach. Część prezbiterialna kościoła nie była wyróżniona architektonicznie, co najwyżej mogła być zaakcentowana innym poziomem posadzki lub prostą przegrodą drewnianego lektorium. W murach nie utworzono żadnych wnęk, półek ściennych lub sedilii.
Stan obecny
Kościół jest dziś niezadaszoną ruiną, pozbawioną wschodniego szczytu. W dobrym stanie zachowała się elewacja zachodnia z pierwotnym oknem i portalem wejściowym. Dwa kolejne oryginalne okna z XII wieku przetrwały od północy i południa, przy czym na południowym dojrzeć można motyw wyrytego na ościeżu węża, powstały zapewne w okresie piktyjskim i wtórnie wykorzystany w trakcie budowy kościoła. We wnętrzu budynku zobaczyć można dwie XVI-wieczne płyty nagrobne hanzeatyckich kupców. Na przykościelnym cmentarzu odnaleźć można kilka średniowiecznych krzyży.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Finnie M., Shetland. An illustrated architectural guide, Edinburgh 1990.
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland. Twelfth report with an inventory of the ancient monuments of Orkney & Shetland, volume II, inventory of Orkney, Edinburgh 1946.