Historia
Zamek Lochindorb zbudowany został w późnych latach XIII wieku, z inicjatywy możnego rodu Comynów, lordów Badenoch. Po raz pierwszy odnotowany został w przekazach pisemnych w 1300 roku, kiedy to w jednej z jego komnat zmarł sir John Comyn zwany Czarnym. Działania wojenne objęły zamek w 1303 roku, kiedy to w trakcie pierwszej wojny o szkocką niepodległość Lochindorb zostało zajęte przez angielskie oddziały Edwarda I. Król pozostawał w nim aż przez miesiąc, podczas podboju północnych rejonów Szkocji. Prawdopodobnie zamek został w czasie kilkuletniej okupacji rozbudowany, być może wzniesiono wówczas zewnętrzny mur obronnych, osłaniający wyspę Lochindorb od południa i częściowo wschodu. Na dodatkowym dziedzińcu mogłyby być gromadzone zapasy i materiały potrzebne do prowadzenia działań wojennych.
Lochindorb powróciło w ręce pierwotnych właścicieli, gdy Anglicy zostali zmuszeni do wycofania z terenów północnej Szkocji. Comynowie dzierżyli miejscowe dobra do 1308 roku. Wówczas to z powodu poparcia dla Edwarda I, zostali najechani przez Roberta I Bruce, a następnie w tym samym roku pokonani w bitwie pod Inverurie. Zamek stał się własnością szkockiej Korony, oddaną w zarząd sir Thomasowi Randolphowi, earlowi Moray i zwolennikowi Roberta I. Jego syn i spadkobierca o tym samym imieniu, drugi earl Moray, zginął w bitwie pod Dupplin Moor, co najpewniej wiązało się z utratą Lochindorb. Wiadomo, iż w 1335 roku zamek znajdował się w posiadaniu Davida III Strathbogie, mormaera Atholl, zwolennika pretendenta do tronu szkockiego, Edwarda Balliola. Z tego powodu w tym samym roku zamek był bezskutecznie oblegany przez regenta, sir Andrew Murraya, zmuszonego do odwrotu z powodu odsieczy wojsk Edwarda III. Sam Strathbogie zginął niewiele później w otwartym polu pod Culblean, a Lochindorb powróciło w ręce Randolphów.
W 1346 roku John Randolph, trzeci earl Moray, zginął w trakcie starcia z Anglikami pod Neville’s Cross, w efekcie czego zamek ponownie włączony został do dóbr królewskich. Dopiero w 1372 roku Robert II podarował Lochindorb sir Alexandrowi Stewartowi, earlowi Buchan zwanemu Wilkiem z Badenoch. Ten bezwzględny możny, który przeszedł do historii w związku ze spaleniem katedry w Elgin, uczynił z zamku jedną ze swych głównych siedzib. Dzierżył go zapewne do czasu utraty kontroli nad północnymi ziemiami w 1402 roku. Po nim kolejnymi właścicielami zamku byli możni Douglasowie, spośród których Archibald Douglas miał wzmocnić i ufortyfikować Lochindorb w 1455 roku. Nie na wiele się to zdało, gdyż zamek zajęty został przez oddziały królewskie po nieudanym buncie tzw. Czarnych Douglasów przeciwko Jakubowi II. Jeszcze w 1455 roku władca wydał nakaz zburzenia zamku, wykonany w ciągu kolejnych trzech lat przez sir Waltera Caldera, tana Cawdor.
Architektura
Zamek ulokowano na małej, prawdopodobnie częściowo sztucznej wyspie, usytuowanej mniej więcej pośrodku jeziora Lochindorb, w odległości około 320 metrów od wschodniego brzegu, stanowiącego wąski pas lądu między wodą a wysokim wzgórzem. Zajął on praktycznie cały obszar wyspy, obejmując czworobocznym, nieregularnym (trapezowatym) obwodem murów wymiary około 48,7 x 38,4 metry. Mury te otrzymały znaczną grubość około 2,1 metra oraz wysokość co najmniej 6,1 metra (na tyle były zachowane w XIX stuleciu). Najpewniej zaopatrzone były w krenelaż i chodnik straży, natomiast u podstawy zostały ujęte wypukłym baniastym cokołem. Wykonano je z granitu oraz ciemnej i drobnoziarnistej łupanej skały, wyrównywanej warstwami co około 1,8 metra.
Każdy z narożników zamku wzmocniono wieżą: dwoma zachodnimi półkolistymi i dwoma wschodnimi podkowiastymi, choć zbliżonymi w przekroju do okręgu. Ich średnica wynosiła około 7 metrów. Wieże zachodnie przed obwód wystawały w niedużym stopniu, tak więc ich możliwości flankujące musiały być ograniczone. Wszystkie posiadały dwie murowane kondygnacje rozdzielone drewnianymi stropami, a kolejna, w formie ganku hurdycji, mogła górować nad kurtynami murów. Wejścia do wież umieszczono na poziomie dziedzińca, pośrodku tylnych ścian, prawdopodobnie były też skomunikowane z chodnikiem straży w koronie muru. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniać mogły zwykłe drabiny lub schody drabiniaste. W pobliżu wież północnych i wieży południowo – zachodniej w grubości muru pobliskich kurtyn osadzono latryny, wydaje się więc, iż służyły one za kwatery dla miejscowego garnizonu (latryna południowo – zachodnia utworzona została jako dwukondygnacyjna, wyposażona w nadwieszany wykusz o drewnianej konstrukcji).
Prosta brama wjazdowa do zamku znajdowała się pośrodku kurtyny północnej, blisko niewielkiej zatoczki do której przybijać mogły łodzie. Miała około 2,7 metra szerokości, musiała więc być zamykana wrotami dwuskrzydłowymi. Oprócz rygla, jej jedyne dodatkowe zabezpieczenia mogły być nadwieszone na kurtynie ponad wjazdem (np. hurdycja). Ponadto w kurtynie zachodniej znajdowała się niska furta. Murowaną zabudowę wewnętrzną dziedzińca zgrupowano po stronie wschodniej, gdzie około początku XV wieku przystawiono trójprzestrzenny budynek do kurtyny muru. Miał on nieregularną w planie formę, znacznie rozszerzającą się ku południowi.
Rdzeń zamku mógł być początkowo chroniony od wschodu i częściowo od północy drewnianymi obwarowaniami w postaci palisady lub częstokołu, ogradzającymi jedyny większy wolny teren wyspy między murami a wodą. W kolejnym, zapewne nieodległym czasowo etapie, na miejscu palisady wzniesiono drugi, zewnętrzny mur obronny zamku, utworzony z podobnego materiału budowlanego, ale bez przewiązania ze starszym murem. Posiadał on zamykaną na bronę bramę w północnej części wschodniego odcinka, ale co ciekawe, brak było bezpośredniego połączenia zewnętrznego dziedzińca z główną częścią zamku. Brama zewnętrzna zamykana była osadzoną w kamiennych prowadnicach broną. Jedyny budynek zewnętrznego dziedzińca znajdował się w części północno – zachodniej, gdzie został oparty o północną kurtynę głównego muru. Mieścił dwie kondygnacje, rozdzielone na wysokości 1,5 metra stropem.
Stan obecny
Zamek znajduje się dziś w postaci ruiny z widocznym głównym murem obronnym, południową kurtyną i krótkim odcinkiem północnym muru zewnętrznego oraz dwoma obniżonymi wieżami wschodnimi. Zniszczeniu uległy wieże zachodnie oraz południowy budynek na dziedzińcu, po którym pozostały niewielkie relikty. Wstęp na zamek jest wolny, choć ze względu na wyspowy charakter może być utrudniony, możliwy jedynie w momentach odpływu, o ile nie ma się nic przeciwko częściowemu zamoczeniu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 1, Edinburgh 1887.
Salter M., The castles of Grampian and Angus, Malvern 1995.
Tabraham C., Scotland’s Castles, London 2005.