Historia
Siedziba mieszkalno – obronna Dun Ban, pomimo skromnej formy i zakwalifikowania jako dún, nie została wzniesiona w epoce żelaza, ale przypuszczalnie około XIV-XV wieku, jako niewielka budowla zamieszkiwana przez pojedynczą rodzinę lub mały ród. Dun Ban nigdy nie zostało odnotowane w przekazach pisemnych, dlatego nie wiadomo kto był jej budowniczym i właścicielem, ani jak długo funkcjonowała, a także z jakiego powodu została porzucona lub zniszczona.
Architektura
Dun Ban wzniesione zostało na bardzo małej, skalistej wyspie, pośród wód jeziora Loch Caravat, około 180 metrów od najbliższego brzegu po stronie południowej (choć w chwili budowy linia brzegowa mogła znacznie różnić się od nowożytnej, za sprawą pierwotnie niższego poziomu wody w akwenie). Zbudowano go z miejscowych, nieobrobionych kamieni, łączonych przy użyciu słabej jakości zaprawy wapiennej, wymieszanej z muszlami morskimi.
W planie Dun Ban otrzymało kształt zbliżony do podkowy, z prostą ścianą zachodnią i zaobloną częścią wschodnią, której mury zbliżały się do siebie by przyjąć charakterystyczny klinowy kształt przeznaczony na bramę wjazdową. Mur obwodowy miał średnio 2 metry grubości na poziomie gruntu. Całość zajęła obszar o wymiarach około 19,5 x 21,6 metra, podzielony wewnątrz obwodu murów na zachodnią część mieszkalną i wschodnią, wypełnioną niedużym dziedzińcem z dwoma mniejszymi budynkami czy też pomieszczeniami, być może o gospodarczym charakterze.
Budynek mieszkalny był jednokondygnacyjny, a także jednoprzestrzenny. Mieszczące się w nim pomieszczenie miało wymiary 15,7 x 5,9 metra. Wyposażone było w dwie półki ścienne oraz oświetlane wąskimi, rozglifionymi do wnętrza otworami od północy i wschodu. Kolejny otwór ewentualnie znajdować się mógł wysoko w ścianie zachodniej. Zadaszenie prawdopodobnie opierało się na drewnianej więźbie dachowej, która mogła być kryta strzechą i wzmacniana często stosowanymi w regionie sieciami ze sznurów obciążanych kamieniami, celem zabezpieczenia przed silnymi wiatrami w pozbawionym wyższej roślinności terenie.
Klinowy kształt muru we wschodniej części założenia pozwolił utworzyć dobrze zabezpieczoną bramę, dostępną poprzez długą na 3,6 metra szyję. Sam otwór drzwiowy znajdował się niecały metr ponad poziomem wody, miał około 1,2 metra szerokości, był prostokątny, zwieńczony większym, płaskim kamieniem pełniącym rolę nadproża. Zamykano go drzwiami z możliwością ich blokowania ryglem, osadzanym w otworze w grubości muru. Z pewnością też mógł być broniony flankowym ostrzałem z wysokości korony murów.
Stan obecny
Mury Dun Ban zachowane były w pierwszej połowie XX wieku w najwyższych miejscach do poziomu około 2,5 – 2,7 metra wysokości, ale obecnie mogą sięgać jedynie około 1 metra. U ich podstawy zalegają warstwy gruzu z zawalonych partii budowli, ale pomimo tego wyraźnie widoczna jest szyja bramna, czy też ściana budynku mieszkalnego od strony dawnego dziedzińca. Zabytkowa budowla jest ściśle otoczona wodami jeziora, które z powodu podniesienia poziomu w okresie nowożytnym prawie podmywają jego mury. Dostęp do Dun Ban z oczywistych względów możliwy jest wyłącznie przy wykorzystaniu łodzi.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Ninth report with inventory of monuments and constructions in the outer Hebrides, Skye and the Small Isles, Edinburgh 1928.