Historia
Mieszkalno – obronna siedziba na jeziorze Loch Avich prawdopodobnie zbudowana została przez klan Campbellów z Craignish. Według historii rodu przekazanej przez tradycję, nazwa Caisteal na Nighinn Ruaidhe („zamek rudowłosej dziewczyny”) wywodziła się od imienia Bridget, córki naczelnika (gael. toiseacha) z Loch Avich, przez której małżeństwo z Dugaldem Campbellem z Craignish ziemie i siedziba na Loch Avich przeszły w posiadanie Campbellów. Pierwsza bezsprzeczna i jedyna wzmianka o Caisteal na Nighinn Ruaidhe pojawiła się w dokumencie z 1414 roku, na mocy którego sir Duncan Campbell z Lochawe nadał ziemię Loch Avich, wraz z pewnymi innymi posiadłościami, Ronaldowi Campbellowi z Craignish, swojemu krewnemu. Zgodnie z warunkami umowy, Ronald miał zostać konstablem zamków Craignish i Loch Avich w imieniu sir Duncana i jego spadkobierców, pod warunkiem, że wybuduje i pokryje dachami wieże mieszkalne w obu tych miejscach. Wskazywałoby to na budowę wieży na jeziorze Loch Avich w pierwszej połowie XV wieku, choć niewykluczone, iż umowa dotyczyła w rzeczywistości rozbudowy lub naprawy wcześniej wzniesionej budowli (podobieństwa architektoniczne do wieży nieodległej wieży Fincharn wskazywałyby na powstanie jeszcze w XIII wieku). Ziemie Loch Avich były w posiadaniu Campbellów z Craignish co najmniej do XVI wieku, a związany z nimi urząd sierżanta do XVIII wieku, ale nie pozostawiono żadnej innej wzmianki o Caisteal na Nighinn Ruaidhe.
Architektura
Wieża zajmowała niewielką wyspę, położoną blisko północnego brzegu w zachodniej części Loch Avich. Wystający z wody skrawek lądu miał kształt zbliżony do klepsydry, z węższą centralną częścią, niższą od skalistej zachodniej i wschodniej części wyspy, stanowiącą dogodne miejsce do cumowania łodzi. Być może przy niskim stanie wody do zachodniej części wyspy można było dotrzeć z lądu brodząc, choć poziom wody w średniowieczu był zasadniczo wyższy niż w późniejszych epokach. Odległość wyspy od lądu wynosiła około 30 metrów. Wieżę zbudowano w południowo – wschodnim, najdalszym od lądu skraju wyspy, gdzie stanowiła narożnik ogrodzonego niewielkiego dziedzińca z zabudową gospodarczą i pomocniczą, przy czym jej ściana południowa, stojąca bezpośrednio nad wodą, stanowiła część obwodu obronnego.
Wieża najwyraźniej składała się z co najmniej trzech kondygnacji, wzniesionych na planie prostokąta o długości około 15,8 metra na osi wschód – zachód i 11,3 metra szerokości z grubsza na linii północ – południe. Mury wieży były masywne, grubości około 2,3 metra na poziomie drugiej kondygnacji. Utworzono je z lokalnego łamanego kamienia, należycie uzupełnianego w szczelinach drobniejszym gruzem. Niektóre elementy wykończeniowe, w tym ościeża okienne, wykonane zostały z gruboziarnistego piaskowca w kolorze płowym, ponadto część detalu architektonicznego, gzyms cokołu u podstawy wieży i ciosowe wzmocnienia narożników utworzono z łupku. Wspomniany cokół został zgrubnie uformowany, mając średni występ około 0,5 metra, podczas gdy nad nim wznosiły się ściany z wyraźnym nachyleniem (ang. batter).
Wejście do wieży znajdowało się w ścianie południowej, tuż nad cokołem, na wysokości około 1,4 metra. Wiodło do kondygnacji przyziemia, ale musiało być dostępne po drabinie lub drewnianej rampie. Zamykane było wrotami blokowanymi ryglem zasuwanym do otworu w murze. Prawdopodobnie pełniło funkcję pomocniczą, gdy potrzeba było rozładować transport składowany w spiżarni na najniższej kondygnacji wieży. Główne wejście znajdowało się prawdopodobnie po drugiej stronie budynku lub w zachodniej ścianie szczytowej, na wysokości pierwszego piętra. Zarówno druga, jak i trzecia kondygnacja mogły pełnić funkcje mieszkalne, obie były bowiem wyposażone w latryny z ujściami kanałów w ścianie południowej. Ponadto na drugiej kondygnacji znajdował się kominek. Na trzeciej kondygnacji przestrzeń przegradzała ścianka działowa, dzieląca piętro na dwa pomieszczenia, oba z własnymi latrynami. Co najmniej jedno z okien na tym poziomie wyposażono w siedziska po bokach wnęki.
Północno – zachodnią część dziedzińca wypełniał podłużny budynek na rzucie zbliżonym do prostokąta. Flankował on bramę, usytuowaną tuż obok, przy południowej ścianie. Długość budynku wynosiła 16,1 metra, szerokość około 10 metrów. Jego ściany prawdopodobnie wykonano z kamienia nie przewiązanego zaprawą. Wnętrze podzielone było na dwa pomieszczenia: mniejsze wschodnie i większe w części środkowej i zachodniej. Z racji konstrukcji ścian, wątpliwe by budynek dysponował piętrem ponad przyziemiem. Jeśli na terenie wyspy znajdowały się dodatkowe zabudowania, to musiały mieć konstrukcję drewnianą lub szachulcową.
Stan obecny
Obecnie południowo – wschodnia ściana wieży mieszkalnej sięga niemal pełnej wysokości, ale pozostałe mury są fragmentaryczne, a wszelkie ocalałe fragmenty są obecnie zarośnięte roślinnością i zasypane gruzem, który wypełnia również wnętrze dwóch dolnych kondygnacji. Jeszcze trudniej dostrzegalne są w terenie pozostałości niskiego domu zachodniego i muru wokół dawnego dziedzińca. Dostęp na wyspę możliwy jest wyłącznie łodzią lub wpław z nieodległego lądu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, Argyll, An Inventory of the Ancient Monuments, volume II, Lorn, Edinburgh 1975.
Walker F.A., The buildings of Scotland. Argyll and Bute, London 2000.