Historia
Wieża mieszkalno – obronna Lennoxlove, pierwotnie zwana Lethington, zbudowana została około połowy XV wieku, na terenie dóbr ziemskich zajmowanych od 1385 roku przez rodzinę Maitland. W 1548 roku gościć w niej miała królowa Szkocji Maria Guise, a już rok później budowla miała ulec spaleniu na skutek najazdu Anglików. W 1584 roku dobra Lethington przeszły na gałąź Maitlandów z Thirlestane, spośród których John Maintland, kanclerz Jakuba VI, uzyskał potwierdzenie własności dóbr ziemskich, wieży i dworu (fortalicji) w 1592 roku.
W latach 20-tych XVII wieku John Maitland, pierwszy earl Lauderdale, przebudował wieżę, a następnie w latach 40-tych powiększył ją o wschodnie skrzydło. Jego syn, drugi earl Lauderdale, od 1672 roku z tytułem diuka, wynajął przed 1679 rokiem architekta Williama Bruce’a, celem modernizacji wnętrz Lethington, by móc przyjąć wizytę brata Karola II, diuka Yorku. Wzniesiono wówczas skrzydło północno – zachodnie, wozownię i nowe stajnie.
Drugi earl Lauderdale zmarł w 1682 roku bez męskiego potomka, przez co wieża i sąsiednie zabudowania przeszły na własność lorda Blantyre, który w 1704 roku z polecenia swojej kuzynki i patronki, księżnej Lennox, zmienił nazwisko na Lennoxlove. Nazwę zmieniła wówczas także jego siedziba, choć pomimo planów, większych przekształceń architektonicznych do końca XVIII wieku nie podjęto. Konieczne naprawy i modernizacje zabudowań miały miejsce na początku XIX stulecia dla jedenastego lorda Blantyre. Gdy w 1900 roku zmarł dwunasty lord Blantyre, majątek przeszedł na sir Davida Bairda of Newbyth. W 1946 roku Lennoxlove nabył czternasty diuk Hamilton.
Architektura
Wieżę zbudowano na łagodnym stoku, opadającym ku płynącej na południu rzece Colstoun, wpadającej na zachodzie do większego koryta rzeki Tyne. U schyłku średniowiecza wieża zajmowała południowo – zachodnią część otoczonego murem dziedzińca, dostępnego bramą po stronie północnej. Wieża wzniesiona została na planie litery L, składającej się z głównego prostokątnego bloku o osi północ – południe i wielkości 16,8 x 11,7 metra, a także mniejszego skrzydła przystawionego do południowej części ściany wschodniej, szerokiego na 9,1 metra i wysuniętego na 7,2 metra. Całość stanowiła masywną konstrukcję o grubości murów wynoszącej 2,6-3 metry na poziomie przyziemia i wysokości 18 metrów do poziomu przedpiersia. Wieża wzniesiona została z nieopracowanego kamienia, ze wzmocnieniem narożników ciosami.
Wejście do wieży znajdowało się na poziomie gruntu, w zagięciu muru utworzonym przez dwa skrzydła. Portal osadzono we wschodniej ścianie głównego bloku wieży, tak by był zwrócony na dziedziniec, zabezpieczony przed przeciągami i flankowany przez mniejsze skrzydło. Pierwotnie zamykany był żelazną kratą, operującą ruchem wahadłowym, prawdopodobnie blokowaną łańcuchem przeciąganym przez otwór w murze. Jego ochronę zapewniano przede wszystkim z dookolnego chodnika straży w koronie muru, zabezpieczonego przedpiersiem i od XVI wieku niewielkimi obłymi bartyzanami we wszystkich narożnikach.
W przyziemiu wejście otwierało się na korytarzowy podsklepiony przedsionek w grubości muru, prowadzący do dużego pomieszczenia wypełniającego główny blok wieży. Pomieszczenie było przykryte sklepieniem kolebkowym i doświetlone jedynie dwoma otworami szczelinowymi, po jednym od zachodu i południa. Z racji małej ilości światła słonecznego i braku udogodnień mieszkalnych, zapewne pełniło ono funkcję składu i spiżarni, przy czym w jego górnej części drewnianym stropem wydzielono półpiętro, a w narożniku podłogi znajdowała się studnia. Przyziemie głównego skrzydła wieży pierwotnie połączone było z piętrem za pomocą bardzo wąskich schodów w południowo – wschodniej części pomieszczenia. Kolejne proste schody mogły się znajdować z boku korytarza wejściowego. Skrzydło wschodnie na poziomie przyziemia wypełniała ciasna i ciemna kwadratowa komora z nisko założonym sklepieniem, dostępna jedynie za pomocą włazu z poziomu piętra, a więc służąca jako więzienny loch. Pomieszczenie nad celą znajdowało się na poziomie półpiętra głównego bloku wieży. Było ogrzewane małym kominkiem i doświetlane pojedynczym oknem. Mogło być przeznaczone dla straży pilnującej więźniów w celi poniżej, choć nie zostało wyposażone w latrynę.
Pierwsze piętro wieży w głónym skrzydle mieściło aulę, obszerną komnatę o cechach reprezentacyjnych. Początkowo ogrzewana była ona dość archaicznie, poprzez centralne palenisko lub przenośne kosze paleniskowe, z których dym ulatywał przez trzy specjalne okopcone otwory w kolebce sklepienia. Stały się one zbędne dopiero w XVI wieku, gdy w ścianę północną wstawiono kominek. Główny stół właściciela wieży znajdować się musiał w północnej części auli, natomiast część południowa mogła być oddzielona dla służby lekką przegrodą, gdyż w ścianie południowej znajdował się zlew i odpływ na nieczystości. W mniejszym skrzydle na poziomie piętra znajdowało się pomieszczenie pełniące rolę kuchni, pierwotnie wyposażone w kominkowe palenisko z odcinkowo zamkniętym okapem, umieszczone w ścianie wschodniej.
Nad aulą pierwotnie znajdowało się półpiętro, prawdopodobnie o charakterze galerii dla muzyków wypełniającej południową część komnaty. Sąsiadowało ono z pomieszczeniem w mniejszym skrzydle, które mogło pełnić funkcję mieszkalną, jako schronienie przed zgiełkiem uczt w auli. Komunikację z trzecią kondygnacją wieży (czwartą i piątą w bocznym skrzydle) zapewniała spiralna klatka schodowa osadzona w grubości muru narożnika południowo – zachodniego. Zaczynała się ona w auli, nie miała więc połączenia z przyziemiem. Najwyższa kondygnacja wieży podzielona była co najmniej na dwa pomieszczenia: mniejsze w skrzydle wschodnim i większe w głównym bloku, o ile to ostatnie nie było już u schyłku średniowiecza podzielone lżejszą przegrodą na dwie izby.
Stan obecny
Średniowieczna wieża stanowi dziś południowo – zachodni narożnik rozległego nowożytnego kompleksu pałacowego. Niestety większość jej otworów okiennych została przekształcona i powiększona, po raz ostatni na początku XX wieku. Z XVII stulecia pochodzi narożna dwukondygnacyjna nadbudówka południowo – zachodnia, nietypowy wykusz nadwieszony na łukowej arkadzie w kącie pomiędzy dwoma skrzydłami, a także obecne poddasze z dwuspadowym dachem szczytowym i lukarnami. Wnętrze wieży z grubsza zachowało pierwotny układ, ale wprowadzono do niego dodatkową klatkę schodową, pomocnicze korytarze komunikacyjne, ścianki działowe, nowe kominki, czy wnęki okienne. Na poziomie przyziemia przepruto dodatkowe nowożytne wejście, w którym znajduje się dziś XVI-wieczna krata, zapewne przeniesiona z oryginalnego wejścia. Lennoxlove stanowi zamieszkaną własność prywatną, dlatego nie jest udostępnione dla zwiedzających. Najpewniej zgoda jest wymagana nawet na wejście na teren samej posiadłości.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
McWilliam C., The buildings of Scotland. Lothian, except Edinburgh, London 2003.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Eighth report with inventory of monuments and constructions in the county of East Lothian, Edinburgh 1924.