Historia
Wieża Lag, znana także pod nazwą Lagg, zbudowana została przed 1526 rokiem, kiedy to po raz pierwszy odnotowano ją w przekazach pisemnych, wraz z młynem i obwarowaniami. Powstała z fundacji rodziny Grierson, której członkowie zamieszkiwali okoliczne ziemie co najmniej od XIV wieku (jako pierwszy poświadczony został niejaki Gilbert Grerson, którego syn, również Gilbert, poślubił w 1412 roku jedną z trzech dziedziczek sir Duncana z Kirkpatrick, lorda Torthorwald). W XVII wieku Griersonowie byli zaprzysięgłymi wrogami zwolenników prezbiterianizmu, Od 1685 roku dzierżyli tytuł baronetów Novej Scotii. Wieżę w Lag porzucili najpóźniej w XVIII stuleciu, na rzecz wygodniejszej rezydencji Rockhall. W 1790 roku wieża Lag przedstawiona została już jako zrujnowana.
Architektura
Wieża zbudowana została z nieopracowanego kamienia, kładzionego w sposób nieuporządkowany i związanego zaprawą. Jedynie narożniki wzmocnione zostały ciosami, na poszczególnych elewacjach układanymi naprzemiennie dłuższymi i krótszymi bokami. Usytuowano ją na ziemnym kopcu, być może sztucznie usypanym. Nie była to budowla duża, bowiem w planie miała kształt prostokąta o wymiarach 9 x 7,7 metra. Być może nadanie większych rozmiarów uniemożliwiły wymiary kopca, jeśli pozostał on po starszej budowli mieszkalno – obronnej. Murowana wieża stała w powiązaniu z zewnętrznym kamiennym murem, który stykał się z jej północno – zachodnim narożnikiem i do którego przystawiony był co najmniej jeden pomocniczy budynek.
Wejście do wieży znajdowało się pośrodku krótszej ściany południowej, na poziomie gruntu. Zamykane było zewnętrznymi drzwiami lub żelazną kratą operującą ruchem wahadłowym oraz kolejnymi drzwiami otwierającymi się do środka. Wiodło do korytarzowego przedsionka, przeprutego przez mur o grubości około 1,8 metra. Po prawej stronie przejść można było do umieszczonej w grubości południowo – wschodniego narożnika spiralnej klatki schodowej o szerokości 1 metra, również zamykanej drzwiami, natomiast na wprost osiągało się główne pomieszczenie przyziemia o wymiarach 5,5 x 4,1 metra, zamykane jeszcze jednymi drzwiami. Było ono przykryte drewnianym stropem i doświetlane tylko jednym rozglifionym do wnętrza otworem szczelinowym w ścianie wschodniej, musiało więc pełnić rolę spiżarni.
Powyżej przyziemia mieściły się trzy piętra o funkcji mieszkalnej, wszystkie złożone z jednego dużego pomieszczenia i połączone wspomnianą powyżej klatką schodową. Żadne z piętrer nie zostało podsklepione, wszystkie przykrywały drewniane stropy. Na drugiej kondygnacji w ścianie północnej znajdował się kominek, flankowany przez pojedyncze ostrołukowe otwory ze ścian wzdłużnych: wschodniej i zachodniej. Na zachodnim krańcu ściany północnej utworzono wnękę dla latryny. Trzecia kondygnacja również ogrzewana była północnym kominkiem i oświetlana podobnymi oknami, ponadto wyposażona w latrynę. Czwarta kondygnacja również mogła być ogrzewana kominkiem, wykorzystującym ten sam przewód dymny w ścianie północnej. Powyżej w koronie muru zapewne przebiegał chodnik straży, być może otaczający przykryte dwuspadowym dachem poddasze.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowała się większość ściany północnej i wschodniej wieży, podczas gdy z muru południowego i zachodniego pozostały mniejsze fragmenty. Najwyższe partie murów sięgają dolnych partii czwartej kondygnacji. Niestety prawie całkowicie zanikły pozostałości muru zewnętrznego i furty w jego długości, jakie były widoczne jeszcze w pierwszej połowie XX wieku. Budowla znajduje się obecnie na ogrodzonym terenie, ale jest dobrze widoczna z sąsiedniej wiejskiej drogi, a przy odrobinie chęci można się dostać do wnętrza.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Gifford J., The buildings of Scotland. Dumfries and Galloway, London 1996.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Seventh report with inventory of monuments and constructions in the county of Dumfries, Edinburgh 1920.
Salter M., The castles of south-west Scotland, Malvern 1993.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume III, south-west Scotland, Edinburgh-London 1965.