Historia
Budowę wieży Knockhall sfinansował Henry Sinclair z Newburgh. Zakończyła się ona w 1565 roku, co udokumentowano na panelu herbowym nad wejściem. Już w 1633 roku Knockhall zostało sprzedane rodzinie Udny. Niedługo później, w roku 1639 wieżę zaatakowały i zajęły oddziały prezbiterian pod wodzą earla Erroll i earla Marischal. Kolejny atak, przeprowadzony przez oddział z Aberdeen, nastąpił już rok później, lecz tym razem nie doszło do walk, gdyż w Knockhall przebywała samotnie jedynie żona właściciela, lady Udny, która poddała się na widok napastników. Pomimo powyższych najazdów Knockhall funkcjonowało do 1734 roku, kiedy to wieża spłonęła na skutek przypadkowego zaprószenia ognia. Według miejscowej tradycji ówczesny właściciel, Alexander Udny, uratowany został przez błazna, który krzykiem ocalił domowników, wyniósł swego pana i nawet ocalił rodowe archiwum. Od tamtego momentu wieża pozostawiona została w formie trwalej ruiny.
Architektura
Wieżę zbudowano na relatywnie płaskim terenie, w pewnym oddaleniu od ujścia rzeki Ythan do Morza Północnego, na północ od meandrującego ku rzece strumienia. Otrzymała ona w planie kształt litery L (główny blok o wymiarach 7,7 x 10,8 metrów oraz skrzydło zachodnie wielkości 7,1 x 6,6 metra) z dodatkowym ryzalitem mieszczącym klatkę schodową, wysuniętym przed elewację północną. Po jego przeciwnej stronie, w kącie utworzonym przez dwa skrzydła, tradycyjnie dla szkockich wież mieszkalnych, mieściło się zamykane ryglem wejście. Usytuowanie takie pozwalało na zmniejszenie przeciągów oraz dawało możliwość flankowej ochrony wejścia. Nad drzwiami osadzono dwa panele na kartusze herbowe oraz powyżej, w miejscu zarezerwowanym w średniowieczu na wykusz lub machikuły, prostą półkę o nieznanym przeznaczeniu, podtrzymywaną przez konsolę (być może służyła jedynie do przysiadywania gołębi). Mury budynku nie były zbyt grube, jak na szkockie wieże mieszkalne, miały około 1,2 metra szerokości. Pierwotnie prawdopodobnie zwieńczone były w koronie przedpiersiem, osadzonym na rzędzie wsporników.
Wewnątrz w przyziemiu drzwi wejściowe połączono długim, lekko załamanym, sklepionym korytarzem z klatką schodową. Po lewej (na zachodzie), w mniejszym skrzydle, znajdowała się przykryta sklepieniem kolebkowym kuchnia. Wyposażono ją w okazałe palenisko, kamienną misę do której doprowadzano z zewnątrz czystą wodę i w odpływ na nieczystości. Oświetlały ją dwa nieduże okna. Po prawej natomiast stronie (na wschodzie) umieszczona była większa, sklepiona kolebkowo komora, także zaopatrzona w odpływ i zlew. Oświetlana trzema szczelinowymi oknami i dwoma eliptycznymi otworami strzeleckimi przystosowanymi do ręcznej broni palnej, pełniła zapewne funkcje gospodarcze. Pierwsze piętro wieży mieszkalnej początkowo mieściło komnatę dzienną o funkcji reprezentacyjnej (ang. hall) oraz dodatkowe pomieszczenie mieszkalne. Kolejne komnaty mieszkalne o bardziej prywatnym charakterze wypełniały drugie piętro, przy czym większość z nich wyposażona była w latryny i ogrzewana kominkami, a przykryte były wszystkie płaskimi, drewnianymi stropami. Ponadto przestrzeń mieszkalną i gospodarczą powiększały pomieszczenia poddasza, przykrytego dwuspadowymi dachami ponad każdym skrzydłem.
Pierwotnie po południowej stronie wieży funkcjonował ogrodzony dziedziniec, w obrębie którego zapewne znajdowały drewniane lub szachulcowe pomocnicze zabudowania gospodarcze. Otaczający go kamienny mur w narożniku południowo – wschodnim, w odległości około 8 metrów od wieży mieszkalnej, wzmocniony był cylindryczną wieżą lub basztką o średnicy 4,3 metra, prawie w całości wysuniętą przed sąsiednie kurtyny. Mieściła ona sklepione przyziemie, zaopatrzone w otwory strzeleckie przystosowane do użycia broni palnej. Górną kondygnację na późniejszym etapie przekształcono w gołębnik.
Stan obecny
Wieża Knockhall zachowała do dnia dzisiejszego praktycznie w całości wszystkie mury obwodowe, lecz wewnątrz nie przetrwały żadne podziały między kondygnacjami. Spaleniu i zawaleniu uległy wszystkie stropy oraz stopnie klatki schodowej, dotrwały jedynie kamienne sklepienia najniższej kondygnacji. Od strony zewnętrznej najbardziej rzucające się w oczy zmiany, jakie wprowadzono do pierwotnej budowli, to przekształcona większość regularnie rozmieszczonych okien oraz brak przedpiersia z chodnikiem straży, na miejscu którego w XVII wieku zbudowano szczyty i dwuspadowe dachy. Istnieje możliwość zwiedzania wieży, zarówno od strony zewnętrznej, jak i wewnątrz najniższych zachowany pomieszczeń.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 2, Edinburgh 1887.
Salter M., The castles of Grampian and Angus, Malvern 1995.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume IV, Aberdeenshire, Angus and Kinkardineshire, Edinburgh 1986.
Walker D.W., Woodworth M., The buildings of Scotland. Aberdeenshire: North and Moray, London 2015.