Historia
Około 1430 roku Aymar de Maxwell, drugi syn sir Herberta Maxwella z Caerlaverock, poślubił Janet, dziedziczkę dóbr Kirkconnell, stając się na podstawie dokumentu z 1448 roku lordem Kirkconnell. Przypuszczalnie w związku z tymi wydarzeniami rozpoczęto budowę wieży mieszkalno – obronnej lub niższego budynku o niewieżowej jeszcze formie. Do połowy XVI wieku budowla ta została powiększona i przebudowana do kształtu typowej dla Szkocji wieży dwuskrzydłowej.
W połowie XVII wieku w pobliżu wieży mieszkalnej wzniesiony został wczesnonowożytny, początkowo wolnostojący budynek, około 1700 roku powiększony przez Maxwellów o dodatkowe skrzydło i następnie około 1755-1760 o aneks w ich kącie. Prawdopodobnie w okresie tym przeniesiono też pierwotny dziedziniec z części wschodniej na zachodnią. Ostatnia wielka rozbudowa Kirkconnell miała miejsce w 1815 roku, kiedy to w północnej części wzniesiono długie skrzydło z kaplicą.
Architektura
Wieża Kirkconnell zbudowana została na planie litery L, składającej się z głównego prostokątnego bloku o wymiarach 10 x 7,6 metra i mniejszego skrzydła wielkości około 4,3 x 4,3 metra, usytuowanego przy zachodniej części ściany północnej, przy czym główny blok wieży powstać mógł już w XV wieku, a boczne skrzydło wtórnie w XVI stuleciu. Mury uzyskały średnią grubość około 1,4-1,5 metra i wysokość 11,6 metrów do poziomu korony przedpiersia. W obu częściach wzniesiono je z dużego łamanego kamienia, układanego nieregularnie i uzupełnianego gruzem. Detal architektoniczny i wzmocnienie narożników wykonano z ciosów czerwonego piaskowca.
Wejście do wieży umieszczono na poziomie gruntu, tradycyjnie w kącie pomiędzy dwoma skrzydłami. Wiodło ono do przedsionka w mniejszym skrzydle, połączonego z nieoświetloną komorą dla strażnika lub odźwiernego, umieszczoną pod spiralną klatką schodową. Naprzeciwko komory strażnika przejście prowadziło do głównego bloku wieży, gdzie znajdowało się przykryte sklepieniem kolebkowym pomieszczenie gospodarcze o funkcji spiżarni. Miało ono wymiary 7,3 x 4,6 metra i oświetlenie zapewnione jedynie dwoma szczelinowymi oknami, po jednym od północy i zachodu. W ścianie wschodniej znajdował się portal skierowany z zewnątrz, być może stanowiący pierwotne wejście, zamurowane po dobudowaniu mniejszego skrzydła.
Pierwsze piętro wieży, podobnie jak przyziemie, również stanowiło jedno duże pomieszczenie, dostępne bezpośrednio z klatki schodowej w mniejszym skrzydle. W jego ścianie wschodniej znajdować się mógł kominek, a w ścianie południowej okno, ale warunki mieszkalne były dość skromne. Bardziej prywatne komnaty znajdowały się na drugim piętrze, przegrodzonym w poprzek drewnianą ścianką działową. Oba pomieszczenia ogrzewały kominki, do obu też prowadziły w grubości muru osobne wejścia z klatki schodowej, tak by nie trzeba było zakłócać spokoju osoby w drugiej komnacie. Pomieszczenie wschodnie mogło być dodatkowo wyposażone w latrynę w ścianie wschodniej. Trzecie piętro (czwarta kondygnacja) pierwotnie musiało być jednym dużym pomieszczeniem z kominkiem w ścianie zachodniej i trzema niewielkimi oknami.
Na końcu głównej klatki schodowej znajdowały się mniejsze kręcone schody, częściowo osadzone w grubości zachodniej ściany i z niewielkim występem na zewnątrz, prowadzące do pomieszczenia w mniejszym skrzydle o wysokości około 2 metrów. Ta najwyższa kondygnacja utworzyła rodzaj czworobocznej wieżyczki, wyższej od głównej części wieży i przykrytej własnym dachem dwuspadowym. Większe skrzydło w koronie murów mieściło niezadaszony chodnik straży, otaczający przykryte dwuspadowym dachem szczytowym poddasze.
Stan obecny
Późnośredniowieczna wieża zajmuje dziś południowo – wschodni narożnik nowożytnego kompleksu zabudowań, przez co tylko dwie jej elewacje pozostają w całości odsłonięte. Zasadniczo wieża zachowała wygląd z XVI wieku, choć przebitych lub powiększonych zostało kilka nowych otworów okiennych, a obecne przedpiersie może być efektem rekonstrukcji z końca XVIII stulecia. Budynek jest zamieszkiwaną własnością prywatną, oferującą odpłatnie pokoje do wynajęcia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The Castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Gifford J., The buildings of Scotland. Dumfries and Galloway, London 1996.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 5, Edinburgh 1892.
Salter M., The castles of south-west Scotland, Malvern 1993.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Fifth report and inventory of monuments and constructions in Galloway (Volume II), county of the Stewartry of Kirkcudbright, Edinburgh 1914.