Historia
Broch Cinn Trolla zbudowany zostało w środkowej epoce żelaza, jako jedna z wielu wież mieszkalnych typu broch, wznoszonych przez plemiona piktyjskie lub celtyckie głównie na terenach północnej i zachodniej Szkocji. Ludy te prowadziły rolniczy tryb życia, ponadto zajmowały się hodowlą bydła, wypasem owiec, rybołówstwem i polowaniami na dzikie zwierzęta. Prawdopodobnie coraz częstsze konflikty, napady, kradzieże bydła i dobytku oraz uprowadzenia w celu pozyskania niewolników wymusiły budowę obwarowań tego rodzaju, pełniących zarówno funkcje mieszkalne, jak i obronne oraz ostrzegawcze. Niewykluczone, że brochy stanowiły także symbol wysokiego statusu budowniczych. Kres ich funkcjonowania związany mógł być ze zmianami klimatycznymi i klęskami nieurodzaju, które doprowadziły do upadku społeczności późnej epoki żelaza.
Architektura
Broch zbudowany został na naturalnym tarasie u wschodniego wybrzeża późniejszego hrabstwa Sutherland. Wzniesiono go z eratycznego i łupanego kamienia, od strony lica obrobionego do formy prostokątnych bloków piaskowca. Jak w każdym brochu mur był w przyziemiu bardzo masywny, ze względu na konieczność zapewnienia stabilności nie przewiązanych zaprawą ścian. Grubość muru od strony zachodniej wynosiła około 5,5 metra, a nieco większa była po stronie wschodniej. Zewnętrzna średnica budynku sięgała około 20 metrów, przy czym kształt był w planie bardziej owalny, niż kolisty. Wysokość wieży pierwotnie sięgać mogła około 15-18 metrów. Z trzech stron otaczały ją zabudowania mieszkalno – gospodarcze w postaci kolistych i owalnych pomieszczeń oraz zagród, połączonych wąskimi korytarzami.
Wejście do wieży umieszczono od strony zachodniej, a więc skierowane było w stronę lądu. Korytarz przepruty przez całą grubość muru miał około 2,1 metra wysokości od strony zewnętrznej, około 0,9 metra szerokości i 5,5 metra długości. Przykrywały go wąskie, kładzione obok siebie kamienne płyty. W odległości 1,8 metra od frontu przejście lekko zwężało się, tworząc miejsce w którym osadzone były drzwi. Kolejne podobne zwężenie znajdowało się w odległości 2,4 metra. Pomiędzy dwoma drzwiami, po prawej stronie przejścia (po stronie południowej), w grubości muru otwierała się komora, przypuszczalnie zajmowana przez strażników pilnujących wejścia. Utworzono ją na planie koła o średnicy 2,1 metra, z wysokością sięgającą 3,3 metra. Przykrycie komory stanowiły częściowo zachodzące na siebie płaskie kamienie.
Centralną część brocha zajmowało koliste pomieszczenie o średnicy 9,4 metra. Pierwsze piętro wieży podtrzymywane mogło być na drewnianych słupach, a także na odsadzce przy wewnętrznej elewacji muru, poprowadzonej na wysokości 2,4 metra. Dostęp do drugiej i przypuszczalnych kolejnych kondygnacji zapewniała klatka schodowa umieszczona w północnej części muru obwodowego. Zaczynała się ona na wschodnim krańcu długiej na 3 metry i wysokiej na 2,7 metra komory w grubości muru, dostępnej z przyziemia brocha wejściem o szerokości 0,9 metra. Po stronie zachodniej, na północ od wejścia do wieży, otwór o szerokości 0,9 metra i wysokości 1,1 metra prowadził do kolejnej komory w grubości muru. Miała ona owalny w planie kształt o dłuższej osi 3,3 metra oraz znaczną wysokość sięgającą około 3 metrów.
W podłodze centralnej przestrzeni brocha utworzono dwa doły, przypuszczalnie o funkcji zbiorników na wodę lub studni. Jeden znajdował się tuż przed wejściem do komory zachodniej, gdzie wykopano nieregularnie ukształtowane wgłębienie o długości 2,4 metra, maksymalnej szerokości 1,5 metra i głębokości 0,9 metra. Jego ściany pokryto gliną, a dno prymitywnie wybrukowano. Zejście stanowiły trzy stopnie od strony południowo – zachodniej. We wschodniej części głównego pomieszczenia znajdował się drugi dół o głębokości 2,1 metra, do którego utworzono pięć stopni.
Stan obecny
Broch Cinn Trolla przetrwał do czasów współczesnych w stosunkowo dobrym stanie, jak na budowlę tego typu i wieku, choć od czasu odkrycia w drugiej połowie XIX wieku, jego mury uległy częściowej degradacji. Obecnie sięgają maksymalnie 2 metrów wysokości. Widoczny jest korytarz wejściowy z częściowo zachowanym sklepieniem, sąsiednia południowa komora straży oraz częściowo zrekonstruowana komora zachodnia. Dojrzeć można także północne wejście do dawnej klatki schodowej. Wnętrze brocha jest dziś mocno zarośnięte roślinnością i zasypane gruzem, uniemożliwiającym dojrzenie dwóch zbiorników głównego pomieszczenia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Aitken T., Maxwell Joass J., The Brochs or Pictish Towers of Cinn-Trolla, Carn-Liath, and Craig-Carril, in Sutherland, with Notes on other Northern Brochs, „Archaeologia Scotica”, 5/1890.
Armit I., Towers in the North. The Brochs of Scotland, Stroud 2002.
Namirski C., Pradziejowe wieże północy: brochs i epoka żelaza w Szkocji, Kraków 2025.
Ritchie J., Brochs of Scotland, Aylesbury 1988.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Second report and inventory of monuments and constructions in the county of Sutherland, Edinburgh 1911.