Historia
Kościół w osadzie Keith Marischal, pierwotnie zwanej także Keith Herve, zbudowany został na przełomie XII i XIII wieku. Początkowo był on filią świątyni z sąsiedniej wsi Keith Hundeby, nad którą patronat sprawowali zakonnicy z klasztoru Kelso. Prowadzone jednak od lat 70-tych XII wieku spory doprowadziły ostatecznie w XIII wieku do uzyskania przez Keith Marischal statusu niezależnej parafii, wolnej od jakichkolwiek powiązań z Kelso. Sam kościół został bezpośrednio odnotowany w przekazach pisemnych dopiero w 1275 roku, w rejestrach podatkowych papieskiej dziesięciny. Mógł pozostawać bez patronatu aż do 1469 roku, kiedy to został przepisany jako prebenda do kolegiaty św. Salwatora w St Andrews. Budynek przetrwał okres reformacji, ale przestał być użytkowany po połączeniu z Keith Hundeby w 1618 roku i utworzeniu parafii Humbie. Porzucony, z czasem popadł w całkowitą ruinę.
Architektura
Kościół zbudowany został na pagórku, początkowo jako nieduża budowla salowa, wzniesiona z układanych równymi warstwami ciosów. W późniejszym okresie średniowiecza ściany kościoła przedłużono ku zachodowi i wzniesiono od tamtej strony nieco szerszą nawę, podczas gdy starszą część przeznaczono na prezbiterium. W ten sposób ostatecznie powstał kościół o całkowitej długości 19,3 metrów, szerokości 5,8 metra w prezbiterium i 6,8 metra szerokości w nawie, przy czym budowa późniejszej części przeprowadzona została przy użyciu mniej starannej kamieniarki, bez dużych, dokładnie opracowanych ciosów.
Pierwotnie oświetlenie kościoła zapewniały wysokie i wąskie okna lancetowate. Elewację wschodnią stanowiły dwa takie otwory, od zewnątrz podwójnie fazowane, a do wnętrza szeroko rozglifione. Nad nimi umieszczono duży, fazowany, migdałowaty otwór (łac. vesica piscis), wchodzący głęboko w przestrzeń wschodniego szczytu. Całość wschodniej elewacji tworzyła motyw popularny u XII-wiecznych cystersów angielskich (np. Fountains, Dore) i szkockich premonstratensów, którzy czerpali od nich wzorce (zakrystia kościoła w Dryburgh).
W powiększony w późniejszym okresie średniowiecza kościół wstawione zostały nowe okna, za wyjątkiem elewacji wschodniej, którą najwyraźniej uznano za na tyle cenną, że nie została poddana żadnym zmianom. Od południa w ścianę prezbiterium wstawiono szersze okno z trójlistnym zamknięciem, nad archiwoltą ozdobione delikatnie płaskorzeźbionymi motywami solarnymi. Wnętrze nawy musiało być bardzo ciemne, ponieważ nie od północy i południa nie przepruto żadnego okna, jedynie w zachodnią ścianę szczytową wstawiono mały lancetowaty otwór. Wejście znajdowało się tradycyjnie w zachodniej części ściany południowej nawy.
Stan obecny
Kościół jest dziś zaniedbaną, ale nie pozbawioną uroku ruiną, której najcenniejszym elementem jest wczesnogotycka ściana wschodnia, wyróżniająca się trzema otworami i dobrą kamieniarką. Z początku XIII wieku pochodzi także wschodnia część ściany północnej i południowej, choć wstawione w tą ostatnią okno jest efektem późniejszej przebudowy. Kolejny mały otwór okienny zachował się w ścianie zachodniej, lecz obecnie może być niewidoczny z powodu gęstego bluszczu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Fawcett R., Scottish Medieval Churches, Edinburgh 1985.
MacGibbon D., Ross T., The ecclesiastical architecture of Scotland from the earliest Christian times to the seventeenth century, t. 3, Edinburgh 1897.
McWilliam C., The buildings of Scotland. Lothian, except Edinburgh, London 2003.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Tenth report with inventory of monuments and constructions in the counties of Midlothian and West Lothian, Edinburgh 1929.
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.