Historia
Grobowiec Isbister, zwany współcześnie także Grobowcem Orłów (ang. Tomb of the Eagles) zbudowany został około 3150-2500 roku p.n.e. Był użytkowany przez bardzo długi czas, szacunkowo przez około 600-800 lat. W trakcie tego okresu pochowano w nim co najmniej 338 osób. Średnia długość ich życia była bardzo krótka, około 20 lat, przy czym prawie dwie trzecie tamtejszej populacji znajdowało się poniżej tego wieku. Sądząc po bardzo niekompletnym stanie zachowania kości przypuszcza się, iż ceremoniał pogrzebowy musiał być rozbudowany. Zwłoki najpewniej wpierw trzymane były w innym miejscu, a następnie po utracie tkanek miękkich zbierane i przenoszone do grobowca. W Isbister składano owce, bydło, świnie, wydry, śledzie, sowy, mewy i inne ptactwo oraz ryby. Ponadto pochowano w nim osiem białoogoniastych orłów, przypuszczalnie będących totemami miejscowego plemienia. Po zaprzestaniu funkcjonowania wnętrze grobowca wypełniono ziemią i zablokowane jego wejście.
Architektura
Grobowiec wzniesiono tuż przy nadbrzeżnych, wysokich na 30 metrów klifach, w południowo – wschodniej części wyspy South Ronaldsay, skąd miał dominującą pozycję nad płaskimi polami i wrzosowiskami na zachodzie. Początkowo był to pokryty darnią kamienny kopiec (ang. cairn) o owalnym w planie kształcie wielkości około 10 x 8 metrów, w najwyższych partiach osiągający około 3,5 metra wysokości, z krawędziami otoczonymi prawie pionowym murem wysokości 3 metrów, utworzonym z układanych na sucho, lecz dokładnie do siebie dopasowanych płaskich kamieni.
Na skutek rozbudowy kopiec grobowca został wydłużony z obu stron o 4 metry i poszerzony na bokach o 2 metry, do całkowitych wymiarów około 18 x 11 metrów. W trzecim etapie wybudowano wybiegający ku północy mur i prawdopodobnie kolejny mur po stronie południowej, które od zachodu połączono, tworząc z kamieni i gliny półkoliste w planie powiększenie kopca. Strona wschodnia, frontowo – wejściowa, pozostała otwarta na pierwotną część kopca, być może w celu wydzielania dziedzińca do przeprowadzania rytuałów i ceremonii pogrzebowych.
Wejście do grobowca znajdowało się mniej więcej pośrodku elewacji wschodniej. Było bardzo niskie, możliwe więc do wykorzystywania jedynie za pomocą czołgania lub kucania w przypadku niskiej osoby. Korytarz wejściowy miał długość około 4 metrów i prowadził do dużej komory grobowej o długości 8 metrów (na osi północ – południe), a szerokości 1,2 do 1,6 metra. Zarówno korytarz, jak i komorę wzniesiono z łupanego wapienia o formie wąskich płyt z prostymi krawędziami, starannie układanych bez użycia zaprawy.
Główna komora łączyła się z pięcioma mniejszymi pomieszczeniami: trzema na północy i dwoma na południu, z czego dwa były niejako przedłużeniami głównej przestrzeni, nieco szerszymi i oddzielonymi od niej masywnymi kamiennymi nadprożami, a do trzech prowadziły krótkie przejścia. Przejścia te miały 0,7 metra wysokości, podobną długość i około pół metra szerokości. Trzy małe komory posiadały wielkość około 1,5 x 2 metry, wysokość 1 metra i były przykryte wspornikowo, z zachodzących na siebie płaskich kamieni, aż na wysokości 3,5 metra nałożono pojedyncze masywne płyty. Każda z komór na przedłużeniu głównej przestrzeni wyposażona była w kamienne półki, ustawione znacznie ponad metr nad podłogą, na których najpewniej kładziono zmarłych wraz z ich wyposażeniem grobowym.
Stan obecny
Grobowiec Isbister, jak na zabytek o tak długiej historii, przetrwał w dobrym stanie, choć na którymś etapie, po zaprzestaniu funkcjonowania, jego zadaszenie zostało w większości usunięte, a wnętrze wypełnione ziemią i kamieniami. W trakcie prac badawczych i renowacyjnych komory zostały oczyszczone, a następnie przykryte betonowym stropem i pokryte ziemią. Zwiedzanie grobowca jest możliwe dzięki umieszczeniu w korytarzu wejściowym wózka, na którym po położeniu wjechać można do centralnej komory.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Hedges J., Tomb of the Eagles. A Window on Stone Age Tribal Britain, 2000 London.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume I, Edinburgh 1963.
Moore H., Wilson G., Report on a Coastal Zone Assessment Survey of Orkney: Burray, Flotta, Graemsay, Hoy and South Ronaldsay, Edinburgh 1997.
Ritchie A., Orkney. Exploring Scotland’s Heritage, Edinburgh 1996.