Historia
Pierwsze drewniano – ziemne zabudowania mieszkalno – obronne, wzniesione zostały w Inverugie już w XII wieku przez ród Cheyne (Le Chen), w strategicznie ważnym miejscu w pobliżu przeprawy przez rzekę Ugie. W połowie XIV wieku, po śmierci Reginalda le Chen, na drodze koligacji małżeńskich miejscowe dobra przeszły na rodzinę Keithów, earlów Marishal, których główną siedzibą był zamek Dunnottar. Pomimo tego najpewniej niedługo później wznieśli oni w Inverugie pierwsze murowane budowle, usytuowane nieco na południe od pierwotnego gródka. W latach 30-tych XVI wieku William, trzeci earl Marishal, ufundował w Inverugie wieżę mieszkalną, do której zapewne odnosiła się wzmianka z 1538 roku („castro fortalicio”).
Na przełomie XVI i XVII wieku budowlę zmodernizowano z inicjatywy George’a Keitha, piątego earla Marishal. Ponowne przekształcenia miały miejsce za jego wnuka Williama, około 1660-1670 roku. W uzyskanej wówczas formie zamek funkcjonował do początku XIX wieku, kiedy to odnowił go nowy właściciel, James Ferguson z Pitfour. Niestety po jego śmierci w 1820 roku zabudowania szybko popadły w ruinę, a co gorsza w 1890 i 1899 roku uległy częściowym zawaleniom na skutek wichur. To co pozostało z nieznanych powodów miało zostać wysadzone w powietrze w 1907 roku.
Architektura
Zabudowania zamku usytuowano w zakolu rzeki Ugie, blisko jej wschodniego, wysokiego brzegu, a zarazem niedaleko ujścia do Morza Północnego. Pierwotnie był to tradycyjny drewniano – gliniano – ziemny gródek typu motte, składający się z ziemnego kopca o średnicy górnej partii wnoszącej około 15 metrów, ogrodzonego na szczycie jakąś formą drewnianej palisady, najpewniej chroniącej drewniany lub szachulcowy budynek bądź wieżę. U podstawy wzniesienia rozpościerał się dziedziniec podzamcza, otoczony przekopem, ziemnym wałem i najpewniej obwarowaniami drewnianymi. W jego obrębie musiały znajdować się wszystkie konieczne pomieszczenia gospodarcze: piekarnia, browar, stajnie, stodoły, spiżarnie, domy służby.
W latach 30-tych XVI wieku głównym elementem Inverugie stała się prostokątna w planie budowla o wieżowym charakterze, wielkości 19 x 9,1 metrów, ale nieco szersza w części południowej (z powodu wieżyczki schodowej i pogrubionego muru), zaopatrzona w dwie cylindryczne wieże o średnicy 8,6 metrów: przy narożniku północno – wschodnim i południowo – wschodnim. Było to w ówczesnej Szkocji nietypowe założenie, gdyż najczęściej boczne wieże zakładano na przeciwległych narożnikach, po skosie, albo tworzono plan zbliżony do litery L. Dwie narożne wieże po tej samej stronie spotkać można było w dużo starszym zamku Morton, gdzie z pewnością pełniły funkcje obronne. W Inverugie cechy obronne z pewnością zeszły już na dalszy plan, lecz warto zauważyć, iż wieże skierowane były w stronę drogi dojazdowej, być może więc ją zabezpieczały, a przynajmniej wywierały odpowiednie wrażenie na przybywających. Główne skrzydło miało cztery kondygnacje wysokości, podczas gdy narożne wieże były o jedno piętro wyższe. Dodatkowo od strony dziedzińca (zachodniej) przy elewacji budynku znajdowała się smukła, okrągła wieżyczka komunikacyjna.
Przyziemie budynku mieściło trzy komory, w tym dwie spiżarnie i sklepioną kolebkowo kuchnię, dostępną z długiego korytarza osadzonego w grubości muru zachodniego. Dodatkowe, czworoboczne pomieszczenia znajdowały się w obu wieżach. Podobnie jak dwie spiżarnie, wyposażono je w rozglifione otwory strzeleckie o formie krzyży z dodatkowymi ramionami (ang. crosslet), podobnymi do zastosowanych w nieodległym Ravenscraig (Craig of Inverugie). By dotrzeć na pierwsze piętro służba wykorzystywała wąskie schody osadzone w grubości muru wschodniego, zakończone w niszy okiennej głównej komnaty reprezentacyjnej (ang. hall). Ta przestronna sala była dobrze oświetlona dużymi oknami (zabezpieczanymi żelaznymi kratami), ogrzewana kominkiem osadzonym w ścianie północnej (zdobionym późnogotyckim profilowaniem) i połączona z czworobocznymi pomieszczeniami w każdej z wież wschodnich, przy czym każde z nich wyposażone było we własną spiralną klatkę schodową. Główna sala reprezentacyjna przykryta była drewnianym stropem belkowym, podobnie jak pełniące funkcje mieszkalne drugie piętro. Na samej górze mieściło się poddasze, przykryte dachem dwuspadowym.
Po zachodniej stronie wieży mieszkalnej znajdował się dziedziniec, być może już w pierwszej połowie XVI wieku zastawiony od północy i południa murowanymi budynkami. Brama mieściła się w skrzydle południowym, w sąsiedztwie wieży mieszkalnej, natomiast w pozostałych zabudowaniach musiały funkcjonować pomieszczenia gospodarcze związane z codziennym funkcjonowaniem zamku. Przypuszczalnie zabudowę zamku uzupełniały mniejsze konstrukcje drewniane lub szachulcowe.
Stan obecny
Choć XVI-wieczna wieża mieszkalna remontowana była w XIX stuleciu, a mury do pełnej wysokości posiadała jeszcze pod koniec tamtego stulecia, dziś niestety w najwyższych partiach sięga jedynie pierwszego piętra. Przyległe od północy krótkie skrzydło, zredukowane i przekształcone w dworek, jest efektem nowożytnych prac z XVII wieku. Znacznie przebudowane, prawdopodobnie przy użyciu kamienia odzyskanego z innych części budowli, zostało w XIX stuleciu skrzydło południowe, obecnie znajdujące się w stanie ruiny. Całość położona jest na prywatnym, ogrodzonym terenie.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 2, Edinburgh 1887.
Salter M., The castles of Grampian and Angus, Malvern 1995.
Walker D.W., Woodworth M., The buildings of Scotland. Aberdeenshire: North and Moray, London 2015.