Historia
Grobowiec zbudowany został w epoce neolitu, przypuszczalnie między 3500 a 3000 rokiem p.n.e. Powstał jako konstrukcja dwupoziomowa, być może więc użytkowany był przez dwie różne grupy albo klasy ludzi. Z pewnością budowniczowie byli dobrze zorganizowani i kierowani przez osoby doświadczone w konstruowaniu dużych, wymagających budowli. Obie komory wyszły z użycia przed końcem epoki neolitu, lecz epoce żelaza doszło do ponownego wykorzystania dolnej komory. Tym razem przeznaczono ją jednak na spiżarnię lub ziemiankę. Górna komora mogła być już w tym czasie na tyle uszkodzona, że niemożliwe było jej wykorzystywanie. Do czasów wczesnego średniowiecza Huntersquoy ostatecznie zostało porzucone i zapomniane.
Architektura
Grobowiec Huntersquoy zbudowano u podstawy wzgórza Vinquoy, na którym umieszczony został kolejny megalityczny grobowiec z okresu neolitu. Obydwa grobowce zlokalizowano w północnej części wyspy Edey, należącej do archipelagu Orkadów. Huntersquoy tworzył z grubsza kolisty w planie kurhan (ang. cairn) o średnicy około 10-11 metrów. Jego krawędzie wzmocnione były cienkimi kamieniami o płytowych kształtach, których dolna warstwa wystawała na 12-15 cm, pełniąc funkcję cokołu. Cechą charakterystyczną Huntersquoy była dwupoziomowa konstrukcja, na Orkadach spotykana jeszcze tylko w grobowcu Taversoe Tuick, z górną komorą utworzoną w masie kamiennego kopca i dolną komorą umieszczoną pod poziomem gruntu.
Wejście do górnej komory prowadziło z poziomu gruntu od strony zachodniej, a więc od strony wzgórza. Łączyło się ono z korytarzem o długości około 3 metrów i szerokości zaledwie 0,4 metra w części frontowej, głębiej zwiększającej się do 0,7 metra. Przy wejściu do korytarza znajdował się duży i cienki kamień progowy, zewnętrzną krawędzią dopasowany do obrysu kurhanu. Komora grobowa miała kształt prostokąta o wymiarach 3,5 x 2 metry, podzielonego dwoma poprzecznymi płytami na trzy mniejsze przestrzenie. Pomiędzy każdą parą poprzecznych kamieni znajdowała się wolna przestrzeń przejścia. Podłogę w środkowej części górnej komory tworzył kamienny strop dolnej komory, natomiast w pozostałych partiach grunt. Po bokach górna komora mogła być wyposażona w rodzaj półek, jakie umieszczono w dolnej komorze.
Komora dolna dostępna była od strony wschodniej, z niżej położonego terenu. Wejście dostępne było zagłębioną w ziemi transzeją, czyli niezadaszonym przejściem o długości około 2,6 metra, przez połowę długości obmurowanym kładzionymi na sucho kamieniami, ale z zewnętrzną częścią utworzoną z niczym nie przykrytej gliniastej ziemi. Koniec transzei oznaczony był poprzeczną ścianą, za którą zaczynał się zadaszony korytarz wejściowy do komory. Miał on nieco ponad 4 metry długości, 0,6 metra szerokości przy wejściu i 0,8 metra wysokości, co wymuszało wschodzenie gęsiego i w pozycji mocno przygarbione lub kucającej. Ze względu na niewielkie podniesienie poziomów kamieni tworzących stropy i ogólny spadek poziomu podłogi (w tym jeden stopień umieszczony w połowie korytarza), wysokość korytarza w głębszych partiach wzrastała.
Dolna komora wykonana została w całości w podłożu, w dole wykopanym w gliniastej ziemi, który następnie wyłożono horyzontalnie kładzionymi płaskimi kamieniami. Dłuższa oś dolnej komory umieszczona została w poprzek komory górnej. Jej maksymalne wymiary wynosiły 3,9 x 1,8 metra. Wysokość wynosząca przy wejściu 1,8 metra, głębiej wzrastała aż do 2,1 metra. Posadzkę komory, podobnie jak prowadzącego do niej korytarza, tworzyła lita skała, częściowo wyrównana niebieską gliną. Wnętrze dolnej komory podzielone zostało na trzy przestrzenie przez dwie pary dużych, płaskich kamieni, wysuniętych od 0,3 do 0,7 metra od ścian i niemal sięgających sufitu (szczeliny między płytami a sufitem wypełniono mniejszymi kamieniami). Środkowa przestrzeń w planie była prostokątna, natomiast dwie boczne miały zaoblone tylne ściany. Pomiędzy poprzecznymi płytami celem komunikacji pozostawiono środkowe przejścia o szerokości 0,4 i 0,6 metra.
Środkowa przestrzeń dolnej komory miała wymiary 1,6 x 0,6 metra, ze ścianami obmurowanymi do wysokości 1,1 metra. Na tym poziomie położono dużą kamienną płytę, tworzącą półkę. Podobną półkę utworzono w przestrzeni południowej, gdzie na wysokości 0,7 metra kamienną płytę częściowo wpuszczono w ścianę, a częściowo osadzono na obmurówce ściany. W przestrzeni północnej na wysokości 0,6 metra również umieszczono półkę, nie podpieraną murem, ale wspornikowo wysuniętymi ze ściany kamieniami. Oprócz trzech głównych przestrzeni dolnej komory grobowej, nietypowo nad wejściem umieszczono jeszcze małą wnękę o wymiarach 1 x 0,8 metra, osadzoną pomiędzy stropem korytarza a stropem komory, co dawało 0,6 metra wysokości.
Stan obecny
Kopiec grobowca Huntersquoy uległ tak dalekiej destrukcji, że pozostało z niego zaledwie od 0,3 do 0,6 metra wysokości gruzu, z którego wystają dwa większe głazy, będące pozostałością górnej komory. Pod powierzchnią gruntu zachowała się natomiast w całości komora dolna. Niestety w jej wnętrzu zazwyczaj znajduje się około 0,9 metra wody i nie jest ona w żaden sposób przystosowana do zwiedzania. Zalewnie komory prawdopodobnie spowodowane zostało budowę nieodległej tamy, która mogła spowodować podniesienie poziomu wód gruntowych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Calder S.T., Excavations of Three Neolithic Chambered Cairns – One with an Upper and a Lower Chamber – in the Islands of Eday and the Calf of Eday in Orkney, „Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland”, Volume 72/1937-1938.
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume I, Edinburgh 1963.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland. Twelfth report with an inventory of the ancient monuments of Orkney & Shetland, volume II, inventory of Orkney, Edinburgh 1946.