Historia
Majątek Hillslap, zwany także Calfhill, początkowo był częścią większych dóbr ziemskich Appletreeleaves, które w pierwszej połowie XVI wieku od opactwa Melrose dzierżawiła rodzina Darling. Wieża mieszkalna Hillslap, według daty umieszczonej na nadprożu wejścia, wzniesiona została około 1585 roku, jako jeden z trzech domów wieżowych w okolicy rzeki Allan Water (pozostałe to Colmslie i Langshaw). Należała do rodziny Cairncross (Carncorse), przy czym budowę sfinansować miał Nicoll Cairncross, siostrzeniec lairda Colmslie, oraz jego żona Elizabeth Lauder, co uwieczniono inicjałami nad wejściem do budynku.
Budowniczy Hillslap prawdopodobnie był zwyczajnym, średniozamożnym lairdem, być może prowadzącym interesy w Edynburgu. Z pewnością bardziej przestrzegał prawa niż niektórzy z jego sąsiadów, dlatego często poręczał w umowach majątkowych. Działał także jako współopiekun darowanych ziem, dopóki ich prawowity właściciel, Robert Lauder, nie osiągnął pełnoletności. Tylko w jednym przypadku Nicoll zaangażował się w konflikt, gdy jemu i kilku innym osobom nakazano nie krzywdzić niejakiego Johnna Govane’a z Cardrone lub członków jego rodziny. Spór ten zapewne nie miał większego znaczenia dla stanu wieży.
W drugiej połowie XVII wieku Hillslap odziedziczył William Cairncross, który przysporzył sobie kłopotów, będąc nieobecnym na terenie majątku właścicielem ziemskim. W dokumentach odnotowano spory o niezapłacone długi oraz kłótnie między dzierżawcami o zwierzęta pasące się na polach sąsiadów. William borykał się również z co najmniej dwukrotnym zakwestionowaniem swojej własności Hillslap. Pomimo tego wieża była ciągle utrzymywana i pełniła funkcje mieszkalne prawdopodobnie aż do około połowy XVIII wieku. Była niezadaszona gdy Walter Scott, szkocki powieściopisarz, poeta i historyk, wykorzystał ją w jednej ze swych powieści. Gruntowny remont zabytkowej budowli przeprowadzono w latach 1978-1995.
Architektura
Wieżę wzniesiono na łagodnym stoku, blisko szczytu wzniesienia, na zachód i północ od którego przepływały dwa małe, bezimienne strumienie, wpadające na północnym – wschodzie do niedużej rzeki Allen Water. Była to typowa szkocka budowla z okresu przejściowego między średniowieczem a czasami nowożytnymi, wzniesiona na planie litery L, składająca się z głównego prostokątnego bloku o wymiarach 9,1 x 6,7 metra i z murami grubymi na około 1,2 metra, a także z mniejszego, prawie kwadratowego w planie skrzydła po stronie północno – zachodniej o wielkości 4,9 x 3,5 metra. Hillslap uzyskało smukły wygląd dzięki niewielkim wymiarom w planie oraz czterem kondygnacjom (pięciu w bocznym skrzydle), które zwieńczono dachami dwuspadowymi, osobnymi dla głównego bloku i bocznego skrzydła, bez miejsca na chodnik straży. Dachy osadzono na trójkątnych szczytach, nie o popularnej wówczas formie schodkowej, ale prosto ściętych.
Tradycyjnie w kącie utworzonym przez oba człony wieży podwieszono obłą wieżyczkę schodową, w celu zaoszczędzenia miejsca na górnych kondygnacjach. W kącie umieszczono też wejście do budynku, przeprute na poziomie dziedzińca, we wschodniej ścianie mniejszego skrzydła, które mogło być dzięki temu flankowane przez otwór strzelecki z głównego bloku wieży. Wieżyczka wykuszowa podwieszona została w dość rzadko spotykany sposób, nie tylko za pomocą obłych uskoków, ale i arkadą o łuku odcinkowym. Otwory okienne wieży miały formę czworoboczną, wraz z otworami portalowymi o wyjątkowo różnorodnym zestawie profilowań ościeży, wskazującym na udział co najmniej dwóch strzech lub szkół budowlanych.
Wnętrze przyziemia wieży jako jedyne zostało przykryte półkolistym sklepieniem kolebkowym, podczas gdy wszystkie wyższe kondygnacje rozdzielono płaskimi, drewnianymi stropami. Po przekroczeniu zamykanego kratą i drzwiami wejścia, osiągało się ciasny przedsionek, prowadzący na klatkę schodową z wnęką na zakończeniu stopni oraz po skręceniu w lewo wiodący do komory w głównym bloku wieży. Ta ostatnia była doświetlana licznymi lecz małymi, obustronnie rozglifionymi otworami i nie posiadała kominka, musiała więc służyć za spiżarnię lub magazyn. Jej jedynym wyposażeniem była półka ścienna zlokalizowana przy wejściu.
Pierwsze piętro w głównym bloku wieży zajmowało pomieszczenie dzienne, reprezentacyjne (ang. hall) o wymiarach 7 x 4,6 metra. Ogrzewane było kominkiem osadzonym w ścianie południowej, flankowanym przez dwa okna. Dodatkowe otwory okienne przepruto po jednym w każdej pozostałej ścianie, a w narożniku zachodnim utworzono małą półkę ścienną. Mniejsze skrzydło na poziomie pierwszego piętra mieściło jeszcze schody, lecz powyżej komunikację przejmowała już nadwieszana wieżyczka, co pozwoliło w bocznym skrzydle na trzech najwyższych kondygnacjach wydzielić niewielkie izby mieszkalne, wszystkie z kominkami i jedną z latryną. Pokoje mieszkalne właściciela Hillslap i jego rodziny, ogrzewane kominkami i niektóre zaopatrzone w latryny, mieściły się również na drugim i trzecim piętrze głównego bloku, które było dzielone poprzecznymi ściankami działowymi.
Stan obecny
Hillslap jeszcze w drugiej połowie XX wieku znajdowało się w stanie trwałej ruiny, z zachowaną większością murów, lecz niezadaszonej. W latach 80-tych z inicjatywy architekta Philipa Mercera przeprowadzono jej gruntowną renowację i przystosowano ponownie do funkcji mieszkalnych. Obecnie wieża znajduje się w rękach prywatnych i nie jest udostępniona dla zwiedzających. Obecny mur otaczający wieżę wraz z budynkiem bramnym jest konstrukcją współczesną, ale wzniesioną na miejscu pierwotnego muru i przy wykorzystaniu odnalezionego ościeża oryginalnej bramy.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Cannel J., Lewis J., Excavations at Hillslap Tower, Roxburghshire, 1983-4, „Proc Soc Antiq Scot”, 125/1995.
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Cruft K., Dunbar J., Fawcett R., The buildings of Scotland. Borders, London 2006.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of Roxburghshire, volume 2, Edinburgh 1956.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume I, south-east Scotland, Edinburgh-London 1962.