Historia
Murowana siedziba mieszkalno obronna na terenie dóbr Goldielands zbudowana została prawdopodobnie około połowy XVI wieku. Ufundowała ją miejscowa gałąź rodu Scottów, dzierżąca okoliczne ziemie od 1446 roku. Pomimo usytuowania na niebezpiecznym pograniczu szkocko – angielskim, w przekazach pisemnych nie odnotowano, by kiedykolwiek była oblegana i niszczona. Funkcje mieszkalne pełniła najdalej do końca XVIII stulecia, kiedy to na pierwszej rycinie została już przedstawiona jako porzucona częściowa ruina.
Architektura
Goldielands usytuowano na wzniesieniu w głębokim zakolu rzeki Teviot, po jej wschodniej stronie i na południowy – wschód od połączenia z Borthwick Water. Na południu wzniesienie ograniczała wąska dolina kolejnego dopływu Teviot, strumienia Hay Sike, natomiast na wschodzie teren w odległości kilkudziesięciu metrów zaczynał się podnosić. Wieża założona została na planie prostokąta o długości 10,5 metra i szerokości 7,3 metra. Jako materiał budowlany wykorzystywany był kamień łamany i gruz, a także oszczędnie wykorzystywany ciosany piaskowiec, z którego utworzono detal architektoniczny. Pierwotnie wieża stała w obrębie dziedzińca, w którego narożniku stała czworoboczna baszta, czy też mniejsza wieża, zapewne flankująca bramę.
Zewnętrzne elewacje wieży charakteryzowały się prostotą i bardzo małą ilością otworów okiennych, jak na XVI-wieczną szkocką budowlę mieszkalną. Większość z nich utworzona została w ścianie południowej, zwróconej w stronę dziedzińca. Mniej ważne przestrzenie doświetlały zwykłe szczeliny, natomiast ważniejsze pomieszczenia okna czworoboczne o fazowanych od zewnątrz obramieniach i rozglifieniach skierowanych do środka. Otwór wejściowy umieszczono na poziomie gruntu pośrodku ściany południowej, gdzie z ciosów utworzono profilowany wałkiem portal o półkolistym zamknięciu, przystosowany do zamykania dwoma drzwiami (lub drzwiami i kratą). W koronie mur wieży zwieńczony był chodnikiem straży, prawdopodobnie chronionym przedpiersiem osadzonym na wysuniętych przed lico ścian wspornikach.
Wnętrze wieży podzielono na cztery kondygnacje, nad którymi znajdowało się jeszcze poddasze. Wszystkie poziomy łączyła spiralna klatka schodowa, osadzona w grubości muru narożnika wschodniego. Za sienią wejściową, połączoną ze schodami, znajdowało się podsklepione pomieszczenie przyziemia. Kolebkę założono na tyle wysoko, że zdołano jeszcze pod nią umieścić półpiętro, dostępne bezpośrednio z klatki schodowej. Obie te części, ze względu na słabe oświetlenie i brak ogrzewania, musiały pełnić rolę spiżarni i składu. Półpiętro wydzielono drewnianym stropem, kładzionym na prostych wspornikach.
Piętro mieściło pomieszczenie o wymiarach około 6 x 4,6 metra, będące połączeniem auli i kuchni, po której wschodniej stronie w grubości muru znajdowała się jeszcze niewielka prostokątna komora, być może wykorzystywana jako skarbczyk. Mniejsza komora pierwotnie dostępna była jedynie z klatki schodowej i podsklepiona. Główną komnatę ogrzewał duży kominek z okapem osadzonym na konsolach. Ponadto wyposażona była w dwie wnęki – półki ścienne, odpływ z kanałem na nieczystości umieszczonym pod niewielkim oknem w ścianie północnej i południowe okno z bocznymi kamiennymi siedziskami we wnęce. Wyższe piętro musiało być zajmowane przez kryte stropem bardziej prywatne pomieszczenia mieszkalne, ogrzewane kominkiem w ścianie północnej.
Stan obecny
Wieża zachowała mury obwodowe do prawie pełnej wysokości, za wyjątkiem zanikłego przedpiersia, po którym pozostało jedynie kilka wsporników pośrodku elewacji zachodniej. W murach widocznych jest kilka oryginalnych otworów okiennych i portal wejściowy, a wewnątrz sklepienie kolebkowe. Zmiany nowożytne są nieliczne, ograniczone do nowego wejścia w ścianie wschodniej i północnej (co najmniej jedno z nich zajęło miejsce otworu okiennego) oraz powiększenia części okien. Pomimo braku zadaszenia i stropów górnych kondygnacji, wieża jest zadbana. Znajduje się w obrębie prywatnej rezydencji, ale prawdopodobnie po uzyskaniu zgody od właścicieli istniej możliwość jej obejrzenia. Niestety nie ma już śladów po mniejszej wieży flankującej bramę.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Cruft K., Dunbar J., Fawcett R., The buildings of Scotland. Borders, London 2006.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of Roxburghshire, volume 1, Edinburgh 1956.