Historia
Wieża mieszkalna Eden wzniesiona została około połowy XVI wieku, przez ówczesnych właścicieli miejscowych dóbr z rodu Meldrum. Do budowy dojść mogło po 1547 roku, kiedy to majątek nabył William Meldrum. W latach 1676-1677 wieża była poddana remontowi i częściowej przebudowie przez George’a Leslie. W 1712 roku przeszła na własność Williama Duffa, earla Fife. Funkcje mieszkalne prawdopodobnie pełniła do początku XIX stulecia, kiedy to po opuszczeniu popadła w ruinę.
Architektura
Wieżę zbudowano na fragmencie relatywnie płaskiego terenu, po stronie zachodniej opadającego ku przepływającej w odległości paruset metrów rzeki Deveron. Pierwotnie budowla składała się z głównego bloku na planie prostokąta o ścianach wzdłużnych na osi północ – południe oraz przyległych do niego przy narożnikach dwóch skrzydeł, wzniesionych na rzutach zbliżonych do kwadratów. Skrzydła znajdowały się ukośnie naprzeciwko siebie, na południowym – zachodzie i północnym – wschodzie, całość przybrała więc kształt zbliżony do litery Z. Grubość murów wszystkich części wynosiła około 1,5 metra. W sąsiedztwie znajdować się musiały zabudowania gospodarcze (np. stajnie, piekarnia, browar, czy wspominana w przekazach pisemnych kaplica).
Wejście do wieży umieszczono w skrzydle południowo – zachodnim, blisko kąta, gdzie łączyło się ono z głównym blokiem. Usytuowanie takie pozwalało zminimalizować przeciągi, a zwłaszcza zapewnić ostrzał flankowy wejścia, prowadzony z dwóch otworów w ścianie zachodniej głównego bloku i jednym w ścianie północnej skrzydła południowego. W tym samym kącie, powyżej portalu wejściowego nadwieszono obłą wieżyczkę komunikacyjną, łączącą pierwsze piętro z górnymi kondygnacjami. Przyziemie skrzydła południowo – zachodniego mieściło schody na pierwsze piętro oraz niewielką izbę czy też przedsionek przeznaczony dla strażników.
Główny blok wieży na poziomie najniższej kondygnacji mieścił dwie komory o podobnej wielkości, połączone długim korytarzem biegnącym wzdłuż ściany zachodniej. Korytarz ten w późniejszym okresie łączył się także z zabudowaniami po stronie północnej. W komorze południowej przyziemia znajdowały się cylindryczne schody prowadzące na piętro do auli, była więc ona piwnicą na wino lub spiżarnią z której zaopatrywano główne pomieszczenie reprezentacje. Skrzydło południowo – zachodnie mieściło przedsionek i pierwotnie zapewne niedużą klatkę schodową. W skrzydle północno – wschodnim mogła funkcjonować pomocnicza komora gospodarcza.
Na pierwszym piętrze głównego bloku znajdowała się aula (ang. hall), reprezentacyjne pomieszczenie o wymiarach 10,4 x 5,8 metra, oświetlane po jednym oknie z trzech stron. Czwartą północną ścianę wypełniał kominek, flankowany bocznymi niszami ściennymi, osadzonymi w grubości muru. Kolejne podobne półki znajdowały się przy krańcach ściany wschodniej, przy czym południowa sąsiadowała ze wspomnianymi wyżej spiralnymi schodami prowadzącymi do komory z winem. Drugie piętro, podobnie jak skrzydło północno – wschodnie, najpewniej mieściło komnaty o prywatnym, mieszkalnym charakterze. Być może w skrzydle północnym mieściła się również kuchnia, o ile nie umieszczono jej w osobnym budynku.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowało się w całości skrzydło południowo – zachodnie oraz fragmenty murów głównego bloku wieży. Skrzydło północno – wschodnie uległo zawaleniu i całkowicie zanikło. Zachowane fragmenty noszą ślady przebudowy z drugiej połowy XVII wieku (klatka schodowa w mniejszym skrzydle, powiększona większość otworów okiennych). Zabytek jest dostępny dla zwiedzających łącznie z wnętrzami, choć nie są one zabezpieczone i oficjalnie przystosowane dla turystów.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 4, Edinburgh 1892.
Walker D.W., Woodworth M., The buildings of Scotland. Aberdeenshire: North and Moray, London 2015.