Historia
Kościół św. Baldreda zbudowany został w pierwszej połowie XIII wieku. Musiało to mieć miejsce przed 1241 rokiem, kiedy to odnotowano jego poświęcenie przez biskupa Davida de Bernhama. Patronat nad świątynią prawdopodobnie spoczywał w rękach earlów Dunbar, gdyż w 1342 roku kościół św. Baldreda stał się prebendą pobliskiej kolegiaty w Dunbar, powstałej właście z fundacji wspomnianych earlów. Połączenie z prebendą trwało nadal w okresie reformacji. W drugiej połowie XVII wieku kościół znajdować się miał w złym stanie. Odnotowano liczne skargi na brak remontów, choć przypuszczalnie w tym okresie dobudowana została wieża zachodnia. W latach 1770-1771 gruntownie przebudowana została nawa kościoła, następnie podwyższona i przemurowana w części północnej w okresie 1823-1824. Zniszczenia uniknęło wczesnogotyckie prezbiterium, bowiem użytkowano je wówczas jako kaplicę grobową.
Architektura
Kościół zbudowany został na stromym zboczu, opadającym na południu i wschodzie ku rzece Tyne, przy szlaku pomiędzy Haddington a Tyninghame. Pomimo potencjalnych trudności terenowych, został dość dokładnie zorientowany względem stron świata. Pierwotnie składał się z prostokątnej w planie nawy i krótszego oraz zapewne niższego prezbiterium, wielkości wnętrza około 4,6 x 5,4 metra, choć jego długość mogła pierwotnie być znaczniejsza. Całość wzniesiono z ciosów różowego piaskowca, układanego równymi warstwami i łączonego zaprawą.
Zewnętrzne elewacje prezbiterium ujęte zostały płytkimi przyporami, dwoma prostopadłymi w stosunku do siebie w każdym narożniku wschodnim i kolejnymi dwoma pośrodku elewacji wschodniej. Te ostatnie utworzone zostały nieco wyższe, ponadto wyróżniono je fazowaniem. Natomiast wschodnie przypory narożne zwieńczono dwuspadowymi daszkami, w odróżnieniu od pozostałych z daszkami jednospadowymi. Przez wszystkie szkarpy poprowadzono gzyms podokienny, umieszczony także na północnej i południowej elewacji prezbiterium. Poniżej zastosowano wysoki cokół, być może konieczny ze względu na strome zbocze wzniesienia.
Otwory okienne prezbiterium osadzono równomiernie pomiędzy wschodnimi przyporami, gdzie utworzono triadę wysokich i smukłych lancetów o identycznej wysokości, z ościeżami zdobionymi podwójnym fazowaniem rozdzielonym rowkiem. Być może wzorowano je na trzech oknach fasady katedry w Dunblane, choć zbliżone ukształtowanie zamknięcia prezbiterium było wówczas rozpowszechnione w kościołach farnych na szkocko – angielskim pograniczu (np. pobliski kościół w Dunbar, czy też kościół w Ovingham lub Lindisfarne). Dodatkowo dwa okna umieszczono w południowej ścianie prezbiterium, oba lancetowate, wąskie, ale o różnej wysokości. Nad wszystkimi oknami umieszczono okapniki, dopasowane kształtem do archiwolt.
Stan obecny
Jedynym zachowanym do czasów współczesnych średniowiecznym fragmentem kościoła jest XIII-wieczne prezbiterium, uchodzące za jeden z najwspanialszych przykładów wczesnogotyckiej architektury sakralnej z nizinnej części Szkocji. Jego ściana północna została przebudowana w XIX wieku, kiedy to wstawiono w nią portal. Ponadto okna południowe zostały częściowo odnowione. Być może w okresie nowożytnym odnawiany był także wysoki cokół. Nawa obecnego kościoła w części południowej prawdopodobnie znajduje się na fundamentach nawy średniowiecznej, podczas gdy po stronie północnej uległa znacznemu poszerzeniu. Jej jedynym widocznym średniowiecznym elementem jest rzeźbiona konsola podtrzymująca zegar słoneczny. Obecnie kościół najczęściej znany jest pod nazwą Prestonkirk.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Fawcett R., The Architecture of the Scottish Medieval Church 1100-1560, New Haven-London 2011.
MacGibbon D., Ross T., The ecclesiastical architecture of Scotland from the earliest Christian times to the seventeenth century, t. 2, Edinburgh 1897.
McWilliam C., The buildings of Scotland. Lothian, except Edinburgh, London 2003.
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Eighth report with inventory of monuments and constructions in the county of East Lothian, Edinburgh 1924.