Historia
Murowana wieża mieszkalna w Dunmoe zbudowana została w XV wieku przez rodzinę Darcy (D’Arcy), przypuszczalnie na miejscu starszej siedziby mieszkalno – obronnej, wzniesionej na granicy ziem zajętych przez Anglo-Normanów. W rękach rodu fundatorów znajdowała się aż do XVII wieku. W trakcie walk irlandzkich katolików z angielskimi protestantami, miała zostać ostrzelana przez wojska Olivera Cromwella w 1649 roku. Ponownie działania militarne dotknąć miały Dunmoe w 1690 roku, gdy w pobliżu rozegrała się bitwa pod Boyne. Nawet jeśli wieża poniosła wówczas jakieś uszkodzenia, to zostały one usunięte, gdyż budowla pełniła funkcje mieszkalne do czasu pożaru z końca XVIII wieku. Na początku kolejnego stulecia rolę siedziby mieszkalnej przejął dostawiony do wieży nowożytny budynek, ostatecznie przed końcem XIX wieku również porzucony.
Architektura
Dunmoe usytuowane zostało nad wysokim północnym brzegiem rzeki Boyne, na północy – wschód od miasta Navan. Główna murowana budowla założenia miała formę pośrednią pomiędzy donżonem, typową irlandzką wieżą mieszkalną i tak zwanym domem z aulą (ang. hall house). Wzniesiona została na planie dużego prostokąta o długości 18,5 metra i szerokości 9 metrów. Dwa zachodnie narożniki wzmocniono kolistymi w trzech – czwartych obwodu wieżyczkami o średnicy około 3,6 metra, wyższymi o jedną kondygnację od głównego bloku. Dwa wschodnie narożniki również zostały wzmocnione obłymi wieżyczkami, ale nieco większymi, o średnicy około 4,6 metra.
Wzniesione z łamanego kamienia i gruzu mury, przepruto drobnymi otworami szczelinowymi na dwóch pierwszych kondygnacjach. Część z nich miała formę prostokątnych, rozglifionych do wnętrza prześwitów doświetlających, część kształt otworów strzeleckich o formie kluczowej. Jedynie trzecia kondygnacja głównego bloku wieży wyposażona została w większe okna, pierwotnie zapewne o charakterze dwudzielnym, z gzymsami okapowymi. Wyżej koronę murów wieńczyło osadzone na konsolach przedpiersie, pierwotnie zapewne wyposażone w blanki.
Wnętrze budynku podzielone było na trzy kondygnacje. Pierwsza, zapewne o charakterze spiżarni, przykryta była drewnianym stropem. Drugą, również gospodarczą, nakrywało sklepienie kolebkowe, natomiast najwyższe piętro mieszkalno – reprezentacyjne mogło być zwieńczone otwartą więźbą dachową. Komunikację pionową, pomimo znacznych rozmiarów budynku, zapewniały tylko jedne schody w narożnej wieżyczce południowo – zachodniej. Z auli na trzeciej kondygnacji, do pomieszczeń na czwartych kondygnacjach narożnych wieżyczek, prowadziły drewniane schody mocowane do kamiennych konsol. Większe narożne wieżyczki wschodnie miały pomieszczenia czworoboczne, zapewne więc służyły celom mieszkalnym.
Stan obecny
Do czasów współczesnych przetrwała jedynie ściana południowa, dwie południowe narożne wieżyczki i fragmenty ścian przy krótszych bokach, pomimo iż jeszcze w XIX wieku budowla miała zachowaną całą bryłę. W ścianie południowej widoczne są liczne otwory szczelinowe, jedno zamurowane okno z XV lub XVI wieku, płytki wykusz i dwa okna przekształcone w XVII lub XVIII wieku. Ruiny domu po wschodniej stronie średniowiecznej wieży mieszkalnej pochodzą z czasów nowożytnych. Na zachód od wieży zobaczyć natomiast można ruiny późnogotyckiego kościoła z zachowanym portalem, zachodnim oknem i południowym zadaszonym aneksem.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Casey C., Rowan A., Buildings of Ireland. North Leinster, London 1993.
Salter M., The castles of Leinster, Malvern 2004.
Sweetman D., The Medieval Castles of Ireland, Woodbridge 2000.