Historia
Początki zamku w Dunglass sięgały końca XIV wieku, kiedy to służył jako jedna z głównych budowli obronno – mieszkalnych baronii Colquhoun, będącej własnością klanu o takiej samej nazwie. Od roku 1439 do 1478 był siedzibą sir Johna Colquhouna, kanclerza Królestwa Szkocji i zarządcy zamku Dumbarton. Według przekazów pisemnych w 1457 roku skonsolidował on wszystkie swe ziemie w wolnej baroni Luss, zaś dwa lata po jego śmierci w trakcie oblężenia Dumbarton, z zamkowych dóbr dożywotnią rentę otrzymała wdowa po nim, lady Luss.
W 1590 roku sir Humphrey Colquhoun of Luss miał przeprowadzić przebudowę zabudowań mieszkalnych zamku. Jakieś prace musiały być też prowadzone w XVII stuleciu, o czym świadczyłby nowożytny gołębnik na zamkowym dziedzińcu. Na początku XVIII wieku zamek popadł w zaniedbanie i został opuszczony, a jego mury około 1735 roku niestety wykorzystano jako źródło materiałów budowlanych do reperacji nadbrzeża. Dewastacja powstrzymana została dzięki Andrew Buchananowi z Auchentorlie, który w 1812 roku zakupił ruiny zabytku.
W latach 1831-1832 przeprowadzono remont i przebudowę budynku mieszkalnego zamku. Jeszcze bardziej radykalne prace budowlane prowadzono przy nim między 1852 a 1861 rokiem, kiedy to dostawiono skrzydła południowe i wschodnie. W 1899 roku zamek zakupiła rodzina MacDonald, która po koligacji z rodem Mackintosh zaprojektowała nowe wnętrza budynku. Pomimo tego w XX wieku większa część zamku pozostawała zaniedbana i pozbawiona napraw. Pierwsze prace stabilizacyjne nad najbardziej zrujnowanymi fragmentami podjęto dopiero w 2000 roku.
Architektura
Zamek wzniesiono na niewielkim skalnym cyplu na północnym brzegu rzeki Clyde, blisko miejsca gdzie jej koryto rozlewało się w szersze estuarium. Wzdłuż krawędzi nadrzecznych klifów i głębiej w ląd poprowadzono kamienny mur obronny, otaczający nieregularny dziedziniec. Przynajmniej na części obwodu mur zwieńczony był machikułami lub przedpiersiem wysuniętym na wspornikach przed lico ściany. Sądząc po nowożytnych rycinach, w narożniku północno – wschodnim znajdować się mogła dość masywna cylindryczna wieża, aczkolwiek nie ukazano jej na wszystkich zachowanych dziełach. Zabudowania mieszkalne zamku prawdopodobnie mieściły się w północno – zachodnim i południowo – zachodnim narożniku dziedzińca. W ich pobliżu usytuowane były dwie bramy.
Stan obecny
Zamek znajduje się dziś w stanie zaawansowanej ruiny, z murami obronnymi zachowanymi po stronie zachodniej do wysokości 7-8 metrów (od strony rzeki widocznych jest nawet kilka wsporników przedpiersia). W narożniku południowo – wschodnim znajduje się okrągły gołębnik z XVII wieku, zaś zabudowania mieszkalne w narożniku północno – zachodnim zostały gruntownie przekształcone w okresie nowożytnym (późnośredniowieczny dom stanowi północno – zachodnią część obecnych zabudowań). Obecnie zamek nie jest udostępniony do zwiedzania, można jedynie obejrzeć jego mury obronne od strony zewnętrznej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Gifford J., Walker F.A., The buildings of Scotland. Stirling and Central Scotland, London 2002.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
Salter M., The castles of the heartland of Scotland, Malvern 1994.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume V, north and west Scotland, Edinburgh 1986.