Historia
Broch Dun Troddan wzniesiony został w epoce żelaza, około II-I wieku p.n.e. Była to budowla mieszkalno – obronna, budowana w relatywnie szybkim czasie w celu ochrony dobytku i życia członków klanu lub małego plemienia oraz z obawy przed uprowadzeniem i popadnięciem w niewolę. Wzniosła go miejscowa celtycka ludność tworząca społeczność żyjącą głównie z wypasu bydła i owiec, mniejszych upraw rolniczych, rybołówstwa i polowań na dzikie zwierzęta. Jako że bydło stanowiło wówczas wyznacznik bogactwa, próba jego ochrony przed ciągłymi najazdami rabunkowymi mogła być jednym z impulsów do budowy charakterystycznych wież mieszkalnych. Zapewniały one względnie dobre warunki obronne przed nagłymi atakami mniejszych grup napastników, nie były jednak przystosowane do odpierania długotrwałych oblężeń (rzadko kiedy zaopatrzone były w źródła wody). Kres funkcjonowania Dun Troddan nastąpił zapewne przed końcem epoki żelaza.
Architektura
Broch Dun Troddan wzniesiony został na skalnym spłaszczeniu terenu, usytuowanym na stoku wzgórza opadającego na południu ku wąskiej dolinie rzeki Abhainn a’Ghlaine Bhig. Zbudowano go podobnie jak wszystkie inne tego typu wieże, z nieobrobionego kamienia łupanego i eratycznego, układanego dość równymi rzędami i nie spajanego zaprawą. Broch otrzymał w planie kształt zbliżony do okręgu o średnicy 17,1-17,5 metra, przy murach grubych u podstawy od 4 do 4,5 metra i pierwotnej wysokości około 11-13 metrów. Mury w górnych partiach zwężały się, pochylały ku wnętrzu i prawdopodobnie były wyprowadzone pionowo w najwyższych partiach, co nadawało budowli specyficzny kształt przypominający szyjkę butelki.
Wejście do wieży było jedynym otworem przeprutym w murze obwodowym. Znajdowało się ono na poziomie przyziemia po stronie południowo – zachodniej i prowadziło do długiego na nieco ponad 4 metry korytarza, poszerzającego się po przebyciu około 1/3 długości (z 0,8 metra do około 1,5 metra szerokości). Z powodu stoków wzgórza korytarz wejściowy w miarę posuwania się do wnętrza piął się lekko do góry, a prawdopodobnie dla wygody stojących przed wejściem, umieszczono małą kamienną platformę czy też próg. Korytarz mógł być zamykany drewnianymi drzwiami, które blokowano ryglem osadzanym w otworach w murze. Dodatkowo po jego lewej stronie, także w grubości muru obwodowego, znajdowała się charakterystyczna dla brochów komora straży. W Dun Troddan była ona wydłużona, o szerokości 1,5 metra i długości 5,4 metra. Przykrywała ją forma prymitywnego sklepienia z zachodzących na siebie płaskich kamieni.
Główne pomieszczenie wieży posiadało wewnętrzną średnicę o długości 8,5 metra. Pierwotnie było ono dzielone drewnianymi przepierzeniami lub parawanami i wypełnione jedenastoma drewnianymi słupami, wraz z gzymsem na wysokości 1,8 metra podtrzymującymi konstrukcję górnej kondygnacji (pozostawiły one wgłębienia w podłożu o dość znacznej wielkości około 30 x 35 cm). Układ słupów tworzył rodzaj dookolnego korytarza, otaczającego pośrodku wolną przestrzeń. Słupy umieszczone były gęściej przy wejściu do korytarza bramnego, w bardzo bliskiej odległości od siebie, dlatego być może przestrzeń między nimi była zagrodzona. W przyziemiu znajdowało się również centralnie umieszczone palenisko o prostokątnym rzucie, z krawędziami obłożonymi większymi kamieniami. Jego dłuższa i krótsza oś skierowana była równo na zachód i południe, gdzie odległości między słupami były największe, pozostawiające najwięcej miejsca wschodzącym.
Po stronie północno – zachodniej szerokie na 0,9 metra przejście prowadziło do umieszczonego w grubości muru korytarza o szerokości około 1,1 metra i wysokości 1,5 metra, rozdzielającego się na wąską komorę po lewej stronie oraz galerię ze schodami po prawej stronie. Ta druga wiodła dziewięcioma stopniami na wyższe piętro. Na poziomie pierwszego piętra, czyli na wysokości 2,4 metra, galeria o szerokości 0,9 metra i wysokości 2 metrów miała 5,7 metra długości, po czym zaczynały się kolejne schody prowadzące na wyższe kondygnacje (prawdopodobnie było ich łącznie pięć). Galerie wewnątrz murów zapewniały dodatkową przestrzeń magazynową i komunikację z chodnikiem wartowniczo – obronnym w koronie, hipotetycznym ale prawdopodobnym z powodu braku otworów strzeleckich w zewnętrznych elewacjach wieży. Doświetlenie i wentylacja galerii możliwa była od strony wnętrza, poprzez serię umieszczonych jeden nad drugim otworów, porozdzielanych płaskimi kamieniami. W miarę posuwania się w górę galerie (a także otwory) były coraz węższe i mniejsze, na skutek pochylenia zewnętrznych elewacji wieży ku wnętrzu.
Stan obecny
Dun Troddan należy dziś do niewielkiej grupy najlepiej zachowanych wież mieszkalnych typu broch (oprócz takich budowli jak oddalony zaledwie o pół kilometra Dun Telve, Dun Carloway na Hebrydach Zewnętrznych, a zwłaszcza szetlandzki broch Mousa). Mur Dun Troddan w najwyższym miejscu po stronie północno – wschodniej, na długości około jednej trzeciej obwodu, dochodzi obecnie do około 7,6 metrów wysokości. W jego wnętrzu zachowały się trzy poziomy galerii ze schodami, ponadto w przyziemiu przetrwał niezadaszony już korytarz wejściowy wraz z sąsiednią komorą. Wstęp na teren zabytku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Armit I., Towers in the North: The Brochs of Scotland, Stroud 2002.
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Curle A., The Broch of Dun Troddan, Gleann Beag, Glenelg, Inverness-shire, „Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland”, 55/1921.
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Namirski C., Pradziejowe wieże północy: brochs i epoka żelaza w Szkocji, Kraków 2025.
Ritchie J., Brochs of Scotland, Aylesbury 1988.