Historia
Dun Suledale (Dun Suledir) zbudowane zostało w epoce żelaza, prawdopodobnie w ostatnich stuleciach p.n.e. lub w początkowych latach n.e. Było zamieszkiwane przez rodzinę, klan lub małe plemię, zapewniając ochronę dobytku i życia, a także stanowiąc widoczny z daleka symbol wysokiego statusu. Broch zbudowała ludność żyjącą głównie z wypasu bydła i owiec, mniejszych upraw rolniczych, rybołówstwa i polowań na dzikie zwierzęta. Ponieważ bydło stanowiło wówczas wyznacznik bogactwa, próba jego ochrony przed ciągłymi najazdami rabunkowymi mogła być jednym z impulsów do budowy wieży. Broch zapewniał względnie dobre warunki obronne przed nagłymi atakami, stanowić też mógł punkt strażniczo – obserwacyjny. Dun Suledale prawdopodobnie porzucone zostało jak wiele innych brochów, najdalej po kilku stuleciach użytkowania. Mogło to być związane z przybyciem na wyspę Skye na początku V wieku irlandzkich Szkotów, którzy założyli królestwo Dál Riata, ale mogło i wynikać ze zmian społecznych lub trudności w utrzymywaniu budowli w dobrym stanie technicznym (brochy często borykały się z problemami statycznymi).
Architektura
Dun Suladale usytuowano na niewielkim skalistym plateau, pośrodku płaskowyżu w północnej części wyspy Skye, w odległości ponad dwóch kilometrów od wybrzeża. Wzdłuż wysokich na około 5-7 metrów krawędzi wzniesienia, dookoła oddalonej z trzech stron o 4,5-7,5 metra wieży, poprowadzony był kamienny mur, w planie zakreślający kształt nieregularnego, zaoblonego w narożnikach pięcioboku wielkości 45 x 32 metry. W obrębie uzyskanego na południowym – wschodzie dziedzińca o szerokości nieco ponad 16 metrów, oprócz brocha nie było innych zabudowań. Kamienne domostwa o czworobocznych i owalnych w planie kształtach utworzono po stronie wschodniej, u podstawy skalistych krawędzi plateau.
Broch zbudowany został na rzucie prawie idealnego okręgu o zewnętrznej średnicy około 19 metrów, z murami o grubości od 3,1 do 3,7 metra. Jako materiału budowlanego użyto nie przewiązanego zaprawą lokalnego kamienia, kształtowanego do formy bloków o wymiarach do 0,4 x 0,5 metra. Bloki te były układane w warstwach, a szczeliny między nimi wypełnione małymi kamieniami. Zewnętrzna elewacja dolnej partii muru brocha została wyraźnie nachylona, gdyż każda warstwa została cofnięta o około 0,1 metra od warstwy poniżej. Dzięki temu wieża miała charakterystyczny zwężający się kształt i polepszoną statykę. Wewnętrzna elewacja muru brochu została zbudowana w podobny sposób, z dużych bloków wydobytych z kamieniołomu i uszczelniających drobnych kamieni, natomiast rdzeń muru został wypełniony gruzem.
Wejście do wieży znajdowało się od zachodu, było więc skierowane na pobliski narożnik dziedzińca i prawie na oś bramy w murze zewnętrznym. Miało 0,7 metra szerokości w części czołowej, następnie w przypuszczalnym miejscu usytuowania drzwi poszerzało się do około 1,1 metra i dalej osiągało maksymalną szerokość 1,2 metra. Poprowadzony w poprzek grubości muru korytarz miał niecałe 1,8 metra wysokości i 3,6 metra długości. Od południa łączył się z owalną komorą osadzoną w grubości muru, elementem typowym dla większości brochów i tradycyjnie uznawanym za pomieszczenie straży pilnującej wejścia. Komora miała 2,4 metra długości i 2 metry szerokości na poziomie podłogi. Jej ściany zwężały się w celu uzyskania sklepienia z zachodzących na siebie kamiennych płyt, zamkniętych pojedynczym kamieniem na wysokości 2,7 metra.
Wnętrze wieży o średnicy 12,9 metra pierwotnie było główną przestrzenią mieszkalno – gospodarczą. Mogło być poprzedzielane drewnianymi ściankami działowymi, a także nakryte stropem podpieranym słupami, powyżej którego funkcjonowało piętro. Dostęp na górne kondygnacje zapewniały szerokie na 0,8-0,9 metra kamienne schody, umieszczone w grubości muru po stronie wschodniej, na krańcu galerii, czy też korytarza, zakrzywionego w planie wraz z murem brocha. Na poziomie przyziemia w północno – wschodniej części muru znajdowała się komora długości 5,1 metra, szerokości 1,7 metra i wysokości 2,1 metra. Mogła ona być dostępna bezpośrednio ze środkowego pomieszczenia brocha lub jedynie z poziomu górnej galerii. Kolejna komora na poziomie przyziemia znajdowała się po stronie południowo – zachodniej. Miała przybliżone wymiary 4,9 x 1,4 metra. Brak wejścia od strony środkowego pomieszczenia sugerowałby, że była dostępna wyłącznie z górnej galerii w grubości muru.
Stan obecny
Mury wieży uległy znacznej degradacji i są częściowo przysłonięte gruzem z zwalonych partii, ale układ budynku jest dość dobrze czytelny, dzięki czemu Dun Suledale pozostaje najlepiej zachowanym brochem na wyspie Skye. Jego ściany wznoszą się w najwyższych partiach do poziomu około 2,7 metra. Zewnętrzny mur obronny uległ redukcji do niskiego, porośniętego trawą, kamienistego nasypu. Dostęp do zabytkowej budowli możliwy jest poprzez malownicze wrzosowiska i polną drogą odbijającą na południe z szosy między wsiami Flashader a Suladale. Ze skalistej wychodni roztacza się rozległy widok na wybrzeże Loch Snizort i grzbiet wzgórz Cuillin.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Armit I., Towers in the North. The Brochs of Scotland, Stroud 2002.
Hudson G., Humble J., Dun Suladale Broch, Archaeological Survey, [b.m.w.] 2015.
Namirski C., Pradziejowe wieże północy: brochs i epoka żelaza w Szkocji, Kraków 2025.
Ritchie J., Brochs of Scotland, Aylesbury 1988.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Ninth report with inventory of monuments and constructions in the outer Hebrides, Skye and the Small Isles, Edinburgh 1928.