Historia
Dun Mhaigh zbudowane zostało w środkowej epoce żelaza, podobnie jak około pięciuset innych wież mieszkalnych typu broch, wznoszonych przez plemiona piktyjskie lub celtyckie na terenach północnej i zachodniej Szkocji. Ludy te prowadziły farmerski tryb życia, zajmowały się także hodowlą bydła, wypasem owiec, rybołówstwem i polowaniami na dzikie zwierzęta. Prawdopodobnie coraz częstsze konflikty, ciągłe napady, kradzieże bydła i dobytku oraz uprowadzenia w celu pozyskania niewolników wymusiły budowę obwarowań tego rodzaju, pełniących zarówno funkcje mieszkalne, jak i obronne oraz ostrzegawcze. Niewykluczone, że brochy stanowiły także symbol wysokiego statusu budowniczych. Kres ich funkcjonowania związany mógł być ze zmianami klimatycznymi i klęskami nieurodzaju, które doprowadziły do upadku społeczności późnej epoki żelaza.
Architektura
Broch zbudowany został na grzbiecie wzgórza wydłużonego na osi północny – wschód, południowym – zachód. Usytuowano go blisko północnych stoków, opadających ku wodom zatoki Kyle of Tongue. Strome i wysokie zbocza zabezpieczały Dun Mhaigh od strony wschodniej, gdzie opadały ku rzece Kinloch. Również od zachodu podejście było bardzo trudne, chronione stokami górującymi nad doliną do której spływało kilka niedużych strumieni. Ponadto od tamtej strony w bezpośredniej bliskości brocha znajdowały prawie pionowe skaliste skarpy. Na południu spadek terenu był bardziej równomierny, natomiast na południowym – zachodzie Dun Mhaigh nieco przewyższała grupa wapiennych ostańców, ulokowana jednak w bezpiecznym oddaleniu. Zewnętrzną strefę obrony brocha stanowił mur, poprowadzony od północy, wschodu i południa, na zachodzie zakończony przy wspomnianej powyżej skarpie.
Wieża wzniesiona została z kamienia wapiennego, łupanego do formy podłużnych bloków układanych bez użycia zaprawy. Broch założono na planie zbliżonym do koła o zewnętrznej średnicy 18,6 – 18,9 metra. Brak bardziej dokładnego kolistego rzutu wynikał ze spłaszczenia zachodniej części, dostawionej maksymalnie blisko do skalistej skarpy. Mur wieży miał średnio około 4,9 metra grubości. Po stronie wschodniej przez całą jego szerokość przepruto korytarz wejściowy, którego otwór wejściowy z masywnym pojedynczym kamieniem nadproża, zapewne był jedynym otworem w zewnętrznych elewacjach wieży. Zwieńczenie budynku przypuszczalnie miało formę dachu pokrytego strzechą, rozpostartego nad całą budowlą, albo poprowadzonego tylko wokół muru brocha, z pozostawieniem centralnego otworu na dym ulatniający się z paleniska. Prawdopodobne w koronie muru funkcjonował dookolny chodnik obronno – strażniczy.
Wnętrze brocha miało wymiary około 8,4 x 9,4 metra. Pierwotnie mogło być poprzedzielana drewnianymi ściankami działowymi, tworzącymi mniejsze pomieszczenia mieszkalne lub gospodarcze. Przyziemie prawdopodobnie przykryte było drewnianym, opartym na słupach i odsadzce muru stropem, tworzącym górną kondygnację. W grubości muru po stronie północno – zachodniej znajdowała się galeria o długości 2,4 metra, połączona ze schodami na górne kondygnacje i przypuszczalnie na koronę muru. Wieża nie miała natomiast typowej dla wielu brochów komory połączonej z korytarzem wejściowym. Nad korytarzem wejściowym znajdować się mogła galeria lub komora, gdyż przykrywały go kamienne płyty.
Stan obecny
Mury brocha przetrwały do czasów współczesnych do maksymalnej wysokości około 2,4 metra. Widoczny jest korytarz wejściowy, początek północno – zachodniej klatki schodowej, a także relikty muru zewnętrznego przed brochem. Niestety mur samego brocha w kilku miejscach uległ zawaleniu i tworzy od strony zewnętrznej i wewnątrz budynku duże zwałowiska kamieni. Wstęp na teren zabytkowej budowli jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Armit I., Towers in the North. The Brochs of Scotland, Stroud 2002.
Namirski C., Pradziejowe wieże północy: brochs i epoka żelaza w Szkocji, Kraków 2025.
Ritchie J., Brochs of Scotland, Aylesbury 1988.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Second report and inventory of monuments and constructions in the county of Sutherland, Edinburgh 1911.