Historia
Kościół św. Piotra zbudowany został pod koniec XII lub na początku XIII wieku, prawdopodobnie na miejscu starszego kościoła poświadczonego w przekazach pisemnych w 1174 roku. W 1226 roku w kościele św. Piotra przy ołtarzu św. Katarzyny pochowany miał zostać Hugh, lord Duffus, zaś w 1269 roku jego następca Freskin, złożony w kaplicy św. Wawrzyńca. Podobnie jak sąsiedni zamek, kościół został uszkodzony przez pożar z 1298 roku. W celu usunięcia szkód, król Edward I przekazać miał na naprawy dwadzieścia dębów. W XIV wieku kościół powiększono o wieżę zachodnią, a w 1524 roku o kruchtę południową, powstałą z inicjatywy proboszcza Alexandera Sutherlanda. Budowla prawdopodobnie funkcjonowała do czasu reformacji w latach 60-tych XVI wieku, po czym została opuszczona lub zniszczona. W pierwszej połowie XVIII stulecia korpus kościoła został odbudowany na średniowiecznych fundamentach, przy wykorzystaniu kamieni z pierwotnej budowli. W tej postaci funkcjonował do drugiej połowy XIX wieku, kiedy to ponownie został opuszczony i popadł w ruinę.
Architektura
Kościół wzniesiono z różnej wielkości bloków piaskowca, na planie wydłużonego, orientowanego względem stron świata prostokąta, jako budowlę jednonawową, prawdopodobnie z węższym i krótszym prezbiterium po stronie wschodniej, przypuszczalnie zamkniętym ścianą prostą. Pozbawiony przypór korpus kościoła, najpewniej przykryty był otwartą drewnianą więźbą dachową, na której założono dwuspadowy dach. Oświetlenie pierwotnie zapewniać musiały niewielkie, rozglifione do wnętrza okna o formach późnoromańskich lub wczesnogotyckich.
W XIV wieku przy elewacji zachodniej kościoła dobudowana została czworoboczna wieża, wzniesiona z łamanego kamienia i ciosów w narożnikach, węższa niż nawa, a więc charakteryzująca się smukłą bryłą. Oświetlana była w przyziemiu od zachodu wysokim i bardzo wąskim lancetowatym oknem. Kolejny rozglifiony do wnętrza niewielki otwór okienny umieszczono w ścianie południowej. Wnętrze przyziemia wieży przykryto sklepieniem kolebkowym. Nie pełniło ono roli przedsionka, gdyż połączone było wąskim przejściem wyłącznie z nawą. W narożniku południowo – wschodnim w grubości muru umieszczono spiralną klatkę schodową wiodącą na piętra.
Wejście do kościoła prowadziło przez portal umieszczony na zachodnim skraju południowej ściany nawy. W latach 20-tych XVI wieku poprzedzono go czworoboczną kruchtą, do której wiódł profilowany portal z ostrołuczną archiwoltą osadzoną na gzymsach impostowych, zdobioną motywami kwiatów wpuszczonych w rowki. Jej wnętrze przykryte było sklepieniem ośmiopolowym, z żebrami spiętymi zwornikiem z herbem i inicjałami Sutherlanda. Po bokach znajdowały się kamienne ławy.
Stan obecny
Kościół znajduje się dziś w formie niezadaszonej trwałej ruiny, z widocznymi ścianami nawy, będącymi jednak efektem XVIII-wiecznej odbudowy. Odbudowa ta prawdopodobnie prowadzona była przy wykorzystaniu starszych murów średniowiecznych, zachowanych na poziomie przyziemia, na co wskazywałaby stara kropielnica po prawej stronie kruchty. Wschodnia ściana obecnego korpusu znajduje się na miejscu dawnej arkady tęczy, natomiast pierwotne prezbiterium nie zachowało się. Przetrwała natomiast XVI-wieczna kruchta z późnogotyckim portalem oraz podstawa XIV-wiecznej wieży z dwoma otworami okiennymi, dziś sięgająca jedynie około 2 metrów wysokości. Do kościoła dojść można otoczoną drzewami ścieżką z południowo – wschodniej części wsi Duffus. Na przykościelnym cmentarzu warty uwagi jest uszkodzony tak zwany krzyż targowy z połowy XIV wieku.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.
Shepherd I., Exploring Scotland’s heritage, Grampian, Edinburgh 1986.
Walker D.W., Woodworth M., The buildings of Scotland. Aberdeenshire: North and Moray, London 2015.