Historia
Grobowiec zwany Cuween Hill wzniesiono około 2500 roku p.n.e. jako miejsce pochówku dla grupy neolitycznych rolników, prawdopodobnie zamieszkujących w niedalekiej od niego odległości. Wewnątrz znaleziono pozostałości co najmniej ośmiu ciał, a także wiele kości zwierzęcych. Części z nich zapewne związana była z darami pogrzebowymi lub przeprowadzanymi ceremoniami, lecz na podłodze głównej komory grobowej złożono 24 czaszki małych psów, interpretowane jako zwierzęcy symbol, totem miejscowego plemienia. Nie ma pewności jak długo Cuween Hill było użytkowane, być może co jakiś czas część ciał wynoszono pozostawiając najpóźniejsze lub najważniejsze, na co wskazywałaby mała ilość odkrytych kości ludzkich. Po bliżej nieznanym okresie wykorzystywania, grobowiec został starannie zamknięty i zablokowany, choć przypuszcza się, iż mógł nadal służyć jako miejsce odbywających się tuż obok ceremonii i obrzędów.
Architektura
Grobowiec zbudowany został na stoku łagodnego wzgórza, z którego rozciągał się widok na płytką dolinę po stronie wschodniej i wybrzeże morskie na północy. Miał formę kamienno – ziemnego kopca na planie koła o średnicy 16,7 metrów i maksymalnej wysokości około 2,5 metra. Całą konstrukcję prawdopodobnie wzmacniał dookolny mur, poprowadzony wewnątrz masy kopca, około 2,4 metra od jego krawędzi. Budowa osadzonego w zboczu grobowca musiała być poprzedzona intensywnymi pracami ziemnymi oraz kuciem skalnego podłoża.
Wejście do grobowca zostało zorientowane dokładnie na stronę wschodnią. Prowadziło do długiego na 5,5 metra i szerokiego na całej długości na 0,7 metra korytarza, wysokiego jedynie na 0,8 metra w miejscu nadproża wejściowego, co wymuszało przemieszczanie się w pozycji mocno schylonej lub na czworaka. Ściany korytarza zbudowano bez użycia zaprawy, z układanych na sobie szerszymi bokami płaskich kamieni. Przykrycie stanowiły również płaskie kamienie, ale układane przy sobie w ten sposób, że ich wąskie boki opadały w dół ku korytarzowi, przy czym sklepienia takiego nie zastosowano nad początkowymi 2,5 metrami korytarza, które miały formę niezadaszonej transzei. Poziom podłogi korytarza w głębszej części grobowca rósł, ale kamiennemu sklepieniu nadano tą samą wysokość 0,8 metra na całej długości.
Korytarz prowadził do południowo – wschodniego narożnika centralnie umieszczonej głównej komory grobowej o wymiarach 3,1-3,6 x 1,6-1,8 metra i pierwotnej wysokości około 2,3 metra. Wzniesiono ją na planie nieregularnego czworoboku, ze starannie dopasowanych podłużnych kamieni, układanych bez użycia zaprawy w regularne warstwy. Nieco powyżej metra ściany komory zaczynały się zwężać, dzięki czemu przestrzeń do przykrycia pojedynczym kamieniem stropowym (ang. capstone) była dużo mniejsza. Podłoże komory stanowiła lita, płaska i wygładzona skała. Całość charakteryzowała się wyjątkowo wysoką jakością wykonania.
Z głównej komory krótkie i niskie przejścia o wysokości od 0,5 do 0,7 metra, posiadające szerokość około 0,5-0,6 metra, wiodły do czterech dalszych pomieszczeń oraz do piątego, połączonego z boczną komorą zachodnią. Wszystkie one wzniesione zostały w podobnej konstrukcji co komora centralna, ale większość z nich umieszczona była wyżej niż skalne podłoże głównej komory (w pomieszczeniu wschodnim różnica wynosiła 1,7 metra, a w północnym i zachodnim nawet 3,3 – 3,5 metra). Na równym poziomie znajdowało się pomieszczenie południowe, jako jedyne pozbawione stopni lub progu. Jego ściany wzniesiono w sposób ciągły ze ścianami głównej komory, a następnie wstawiono ścianę rozgraniczającą oba pomieszczenia, mającą szerokość pojedynczego rzędu kamieni.
Stan obecny
Cuween Hill zachowało się do czasów współczesnych w bardzo dobrym stanie, co więcej do czasu odkrycia w XIX wieku jego wnętrze było nienaruszone (odnaleziono 24 psie czaszki, dużą liczbę innych zwierzęcych kości, pozostałości co najmniej ośmiu ludzkich pochówków ze śladami kremacji oraz ślady rozpalania ognia w jednej z komór). Cuween Hill stanowi dziś jedną z najbardziej wyszukanych prehistorycznych budowli na Orkadach. Obecnie znajduje się pod opieką organizacji Historic Scotland i jest udostępnione dla zwiedzających, którym nie przeszkadza przebywanie w bardzo niskich i ciasnych korytarzach.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume I, Edinburgh 1963.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland. Twelfth report with an inventory of the ancient monuments of Orkney & Shetland, volume II, inventory of Orkney, Edinburgh 1946.