Historia
Zezwolenie na budowę wieży Coxton otrzymał w 1572 roku Alexander Innes, jednak wzniesiona przez niego budowla została zniszczona już w 1584 roku. Nowa wieża lub gruntownie odnowiona starsza konstrukcja funkcjonować musiała już w latach 90-tych XVI wieku, gdyż pojawiła się na mapie kartografa Timothego Ponta pod nazwą „Cokston Castel”. Kolejne naprawy wykonywano po zniszczeniach w 1635 i 1644 roku (druga z tych dat uwieczniona została na kartuszu ponad głównym wejściem do wieży). Potomkowie Alexandra Innesa zamieszkiwali w Coxton do 1714 roku, kiedy to wieżę nabył William Duff z Dipple. Jego dziedzice, earlowie i diukowie Fife, byli właścicielami Coxton aż do 1910 roku, choć już w drugiej połowie XIX wieku wieża nie była na stałe zamieszkiwana.
Architektura
Wieżę wzniesiono na bardzo łagodnym stoku wzgórza, tak więc naturalne ukształtowanie terenu nie pełniło w Coxton zbyt dużego znaczenia. Obronność budowli oparta była jedynie na otworach strzeleckich przeprutych na poziomie przyziemia oraz na dwóch cylindrycznych bartyzanach i czworobocznym wykuszu z machikułami w narożach górnej partii wieży. Również w celach obronnych pierwotne wejście umieszczono na poziomie pierwszego piętra, około 2,7 metra powyżej gruntu. Prowadziła do niego drabina lub zewnętrzne drewniane schody, które można było łatwo usunąć w razie zagrożenia. Samo wejście zamykane był na żelazną kratę, żelazne pręty wstawione też zostały w otwory okienne. Wszystkie te elementy nie miały na celu wytrzymania regularnego oblężenia, co byłoby niemożliwe, lecz mogły skutecznie ochronić mieszkańców Coxton przed bandami rozbójników, maruderów i mniejszymi podjazdami wojska.
Wieżę wzniesiono na planie kwadratu o boku długości zaledwie 7 metrów i murach grubych na około 1,4 metra. Jej wnętrze podzielono na cztery kondygnacje, przy czym, cechą charakterystyczną była wyraźna, wręcz paranoiczna obawa przed wykorzystywaniem drewna. Nie użyto go ani do konstrukcji stropów, ani do budowy dachu. Każda kondygnacja przykryta została sklepieniem kolebkowym, dzięki czemu wieża w dużym stopniu odporna była na próby podpalenia, jak i przypadkowe pożary. Sklepienia wykonano na poszczególnych kondygnacjach dłuższymi osiami naprzemiennie w stosunku do siebie, tak by ciężar kolebek równomiernie rozłożyć na ściany. Sklepienia trzech dolnych kondygnacji założono dość nisko i otrzymały one formy półkoliste, natomiast sklepienie najwyższej kondygnacji otrzymało przekrój ostrołukowy, założony dużo wyżej, tak iż oparł się na nim dwuspadowy dach wieży, skonstruowany z kamiennych płyt. W połączeniu z brakiem drewnianych stropów dawało to bardzo dużą odpornością na ogień.
Na każdej kondygnacji umieszczone zostało tylko jedno pomieszczenie. To w przyziemiu pełniło jedynie funkcję gospodarczą oraz obronną, z wejściem po stronie południowej oraz z trzema otworami strzeleckimi (po jednym pośrodku ściany wschodniej, zachodniej i północnej). Na pierwszym piętrze najpewniej mieściła się aula, w której skupiało się codzienne życie mieszkańców, natomiast na drugim i trzecim piętrze prywatne komnaty mieszkalne. Aula dostępna była osobnym wejściem południowym, za pomocą drabiny, żelaznej kraty i drzwi. Wszystkie pomieszczenia powyżej parteru oświetlane były już większymi oknami o prostokątnym wykroju, osadzonymi w głębokich wnękach. Wszystkie też skomunikowano za pomocą klatki schodowej osadzonej w grubości północno – wschodniego muru, natomiast nie było połączenia parteru i piętra, o ile nie funkcjonował jakiś właz w sklepieniu. Za ogrzewanie odpowiadały nieduże kominki, zaś za sanitariat latryny umieszczone w komorach w murze. W murach umieszczono również kilka ściennych półek.
Stan obecny
Wieża Coxton zachowała się do dnia dzisiejszego w bardzo dobrym stanie. Jest doskonałym przykładem na stosowanie w Szkocji późnośredniowiecznych tradycji budowlanych i średniowiecznych metod obrony jeszcze w ostatnich latach XVI wieku. Jest także unikalnym przykładem domu wieżowego wzniesionego prawie wyłącznie przy użyciu kamienia, bez drewnianych stropów i zadaszenia. Część jej detali została wymieniona lub odnowiona w XVII i XIX stuleciu (murowane schody przy wejściu na piętro, komin południowej elewacji, niektóre obramienia okienne, kominki), ale bez zasadniczej zmiany charakteru budynku. Nie zachowały się żadne ślady po przyległym dziedzińcu z zabudową gospodarczą. Obecnie zabytkowa budowla znajduje się w rękach prywatnych, lecz po uprzednim umówieniu możliwe jest jej zwiedzanie, łącznie z wnętrzami.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 2, Edinburgh 1887.
Salter M., The castles of Grampian and Angus, Malvern 1995.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume V, north and west Scotland, Edinburgh 1986.
Walker D.W., Woodworth M., The buildings of Scotland. Aberdeenshire: North and Moray, London 2015.