Historia
Broch Borwick zbudowany został w epoce żelaza, w ostatnich stuleciach p.n.e. Utworzony został przez rodzinę, klan lub małe plemię, w celu ochrony dobytku i życia oraz z obawy przed uprowadzeniem i popadnięciem w niewolę. Ówczesna społeczność żyła głównie z wypasu bydła i owiec, mniejszych upraw rolniczych, rybołówstwa i polowań na dzikie zwierzęta. Broch zapewniał jej względnie dobre warunki obronne przed nagłymi atakami mniejszych grup grabieżców, a także stanowił dobrą platformę strażniczo – ostrzegawczą i widoczny punkt orientacyjny, zwłaszcza od strony morza. Na początku późnej epoki żelaza broch z nieznanych powodów został porzucony lub zniszczony. Około 300-700 roku n.e. zajęła go i odbudowała nowa społeczność. Ostateczne porzucenie wieży nastąpić mogło w początkach wczesnego średniowiecza.
Architektura
Broch Borwick wybudowany został na skalistym cyplu, wcinającym się wody niewielkiej zatoki po stronie zachodniej, pomiędzy dwoma wpadającymi do niej strumieniami od północy i południa. Założony został na planie koła o zewnętrznej średnicy około 16,8 metra, z murami o grubości od 3,5 do 4,6 metra. Oprócz nich ochronę mieszkańców zapewniały oddalone o około 18 metrów poprzeczne umocnienia, mające formę ziemnego wału lub muru oraz przekopu o długości 49 metrów i szerokości 15-18 metrów, odcinające po stronie wschodniej cypel od pozostałej części orkadzkiej wyspy Mainland. Od północy, zachodu i południa wystarczającym zabezpieczeniem brocha były strome i wysokie na 18-24 metry skarpy. Cechą charakterystyczną Borwick była jaskinia, utworzona przez naturę u podstawy cypla.
Wieża zbudowana została z miejscowego wapienia, łupanego przeważnie do formy wąskich i długich bloków, nie łączonych zaprawą, ale starannie układanych w miarę możliwości równymi warstwami, przy użyciu większych głazów w niższych partiach. Ze względu na statykę, mur brocha w górnej części budowli zwężał się, zapewne przyjmując charakterystyczną butelkową formę. Zwieńczenie wieży przypuszczalnie miało formę dachu pokrytego strzechą. Mógł on być rozpostarty nad całą budowlą, albo poprowadzony tylko wokół muru brocha, z pozostawieniem centralnego otworu na dym ulatniający się z paleniska. Prawdopodobne funkcjonował również dookolny chodnik obronno – strażniczy. Dostęp do niego zapewniać mógł, tak jak w innych brochach, korytarz ze schodami w grubości muru, ulokowany po stronie zachodniej.
Wejście do brocha utworzono po stronie południowo – wschodniej. Uzyskało ono 1,6 metra wysokości i niecałe 1,1 metra szerokości w dolnej partii, z lekkim zwężeniem w górnej części, gdzie osadzono masywny blok wapienia jako nadproże. Do środka prowadził brukowany korytarz, przykryty płaskimi kamieniami, wskazującymi na funkcjonowanie powyżej w grubości muru komory lub galerii. Od północy korytarz bramny połączono z typową dla wielu brochów komorą w grubości muru, tradycyjnie uznawaną za pomieszczenie strażnika lub odźwiernego. Miała ona owalny w planie kształt i długość około 3,6 metra. Oprócz otworu wejściowego, mury brocha prawdopodobnie nie były przebite żadnym innym otworem, czy to okiennym, czy też strzeleckim, co mogło wynikać z niechęci do osłabiania nie przewiązanej zaprawą konstrukcji.
Wewnątrz wieży główna przestrzeń o średnicy 7,5 metra pierwotnie mogła być poprzedzielana drewnianymi ściankami działowymi, tworzącymi mniejsze izby mieszkalne lub gospodarcze. Centralna przestrzeń prawdopodobnie przykryta była drewnianym, opartym na słupach stropem, tworzącym górną kondygnację. Po pewnym okresie użytkowania i bliżej nieznanym okresie porzucenia, wnętrze przebudowano, wzmacniając wewnętrzne elewacje okładziną nowego muru, co zmniejszyło środkowe pomieszczenie do średnicy 4,9 metra.
Stan obecny
Obecnie północna i południowo – zachodnia część brocha jest zniszczona na skutek erozji cypla i i osunięcia się części budowli do morza. Pozostałe partie przetrwały w relatywnie dobrym stanie do maksymalnej wysokości około 2,4 metra (w drugiej połowie XIX wieku najwyższe partie sięgały jeszcze 4,8 metra wysokości). W najlepszym stanie widoczna jest część południowo – wschodnia z wejściem i sąsiednią komorą straży. Wstęp na teren zabytkowej budowli jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Armit I., Towers in the North. The Brochs of Scotland, Stroud 2002.
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Namirski C., Pradziejowe wieże północy: brochs i epoka żelaza w Szkocji, Kraków 2025.
Ritchie J., Brochs of Scotland, Aylesbury 1988.
Watt W., Notice of the Broch known as Burwick or Borwick, in the Township of Yescanabee and Parish of Sandwick, Orkney, „Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland”, 16/1882.