Historia
Początki mieszkalno – obronnej zabudowy na terenie dóbr Barra prawdopodobnie sięgały połowy XIII wieku, kiedy to stanowiły własność królewskiej rodziny. Pod koniec 1307 lub w 1308 roku w ich pobliżu król Robert Bruce stoczył zwycięską bitwę pod Inverurie, pokonując swego głównego przeciwnika politycznego, Johna Comyna, trzeciego earla Buchan. Zapewne w drugiej połowie XV wieku ta wczesna konstrukcja przebudowana została do formy murowanej wieży mieszkalnej, związanej wówczas z niejakim Blackhallem, dziedzicznym leśniczym i sędzią z Garioch.
W XVI wieku Barra stanowiła własność potomków Blackhalla oraz rodziny King, którzy być może powiększyli zabudowania o nowe skrzydło południowo – wschodnie. Rodzina Kingów utraciła siedzibę w wyniku waśni z sąsiadami, Setonami z Meldrum, po tym gdy w 1590 roku James King wraz ze wspólnikami zaatakował i zabił Jamesa Setona. Kingowie i Blackhallowie utracili prawa do majątku, zaś w 1599 roku George Seton otrzymał obie połowy tamtejszych dóbr. Jeszcze w tym samym roku Barra ustanowiona została wolną baronią, a w 1615 roku starą wieżę mieszkalną uczyniono główną siedzibą tejże baroni. Od 1614 do 1618 roku poddawana była ona znaczącej rozbudowie przez Georga Setona, kanclerza uniwersytetu w Aberdeen.
W 1658 roku James Seton z Pitmedden sprzedał dobra Barra adwokatowi z Aberdeen, Jamesowi Reid, w czasach którego powstały ogrody oraz tarasy wypoczynkowe. W 1672 roku James Reid został zastąpiony przez swojego syna Johna, od 1703 roku dzierżącego tytuł baroneta Nowej Szkocji. Przypuszczalnie awans społeczny wpłynął na decyzję o przeprowadzonej na początku XVIII wieku modernizacji wnętrz. Od jednego z potomków Johna, majątek w 1750 roku nabył kupiec John Ramsay, który po trzech latach powiększył rezydencję o nowe skrzydło północne. Mieszkał w nim do 1766 roku, ale pozostałą część zaczął podnajmować. W późniejszych okresie Barra wykorzystywana była jako wiejskie gospodarstwo, odnowione w latach 1910-1911 przez Mary, wnuczkę Johna Ramseya i architekta George’a Benneta Mitchella.
Architektura
Barra w XV wieku i początkowych latach XVI stulecia najprawdopodobniej była prostą, ale dość dużą wieżą mieszkalną, czy też domem o cechach wieży, wzniesionym z eratycznego kamienia na planie prostokąta o szerokości około 8,5 metra i długości nie większej niż 16 metrów. Pierwotnie mieściła w przyziemiu pomieszczenia gospodarcze oraz reprezentacyjną aulę na piętrze, co stanowiło tradycyjny układ dla szkockich wież mieszkalnych. Powyżej funkcjonować musiało jeszcze jedno piętro, konieczne do pomieszczenia bardziej prywatnych komnat mieszkalnych. Na zasadzie analogii z innymi podobnymi budowlami z późnego okresu średniowiecza, przypuszczać można, że wieża zwieńczona była w koronie muru krenelażem i chodnikiem straży.
Wnętrze przyziemia wieży w północnej części mieściło podsklepioną kuchnię, wyposażoną w ścianie północnej w okazały kominek – palenisko. Na południe od niej znajdowały się dwie prostokątne komory o funkcji spiżarnianej, wyposażone w niezależne wejścia z korytarza biegnącego we wschodniej części do kuchni na północy. Otwory okienne w przyziemiu były nieliczne, o formach rozglifionych do wnętrza szczelin. Komunikację pionową zapewniać mogła spiralna klatka schodowa w grubości narożnika południowo – zachodniego.
Aula na piętrze była dużą salą, oświetlaną pojedynczym oknem od południa, prawdopodobnie dwoma w dłuższej ścianie wschodniej i trzema fazowanymi oknami w ścianie zachodniej, choć niewykluczone, że jeden z trzech otworów zachodnich był wejściem dostępnym po drewnianych schodach, a nie oknem. Mur północny pierwotnie był pełny, bez otworu na piętrze, co wynikało z osadzenia w nim kanału kominowego. Kominek ogrzewający aulę mieścił się przy ścianie wschodniej, pomiędzy dwoma oknami.
Stan obecny
Obecnie Barra posiada formę ukształtowaną głównie na skutek rozbudowy z początku XVII wieku i z XVIII stulecia, składającą się z trzech skrzydeł o trzech lub czterech kondygnacjach i trzech obłych wież urozmaicających bryłę w narożnikach. Ślady średniowiecznej wieży mieszkalnej z XV wieku, wtopionej w skrzydło zachodnie, są trudno dostrzegalne gołym okiem, ale stanowi ona część murów przyziemia i pierwszego piętra obecnej budowli. Południowo – wschodnia część rezydencji może być drugą wieżą, dobudowaną w XVI wieku i połączoną ze starszą częścią w trakcie rozbudowy z początku XVII stulecia. Wtedy też w narożnikach umieszczono koliste wieże o stożkowatych dachach. Być może jedna z nich stanąć miała jeszcze w narożniku północno – zachodnim, lecz nie została ostatecznie wzniesiona i obecnie świadczą o niej niskie mury na poziomie przyziemia. Z czasów XVII-wiecznej rozbudowy pochodzi też półkolista wieża pomiędzy dwoma skrzydłami, mieszcząca klatkę schodową oraz czworoboczną komnatę na najwyższej kondygnacji. Wąskie skrzydło północne w całości wzniesiono w drugiej połowie XVIII wieku. Współcześnie cała budowla znajduje się w rękach prywatnych, właściciel organizuje w niej imprezy okolicznościowe i prowadzi hotel.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Ewart G., Murray D., Barra Castle, Oldmeldrum, Aberdeenshire. Standing Building Recording, [b.m.w.] 2009.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 2, Edinburgh 1887.
Salter M., The castles of Grampian and Angus, Malvern 1995.
Shepherd I., Aberdeenshire: Donside and Strathbogie. An Illustrated Architectural Guide, Edinburgh 2006.
Tranter N., The fortified house in Scotland, volume IV, Aberdeenshire, Angus and Kinkardineshire, Edinburgh 1986.
Walker D.W., Woodworth M., The buildings of Scotland. Aberdeenshire: North and Moray, London 2015.