Historia
Budowa grobowca Barpa Langass na wyspie North Uist związana mogła być z potomkami pierwszych grup łowców i zbieraczy, przybyłych na obszar Hebrydów Zewnętrznych w środkowym okresie epoki kamienia. W okolicach tych budowali oni wówczas tymczasowe, sezonowe siedziby, w których wytwarzali na tyle już mocne kamienne narzędzia i broń, że byli w stanie polować na foki i łososie. Z czasem, w okresie neolitu, zaczęli prowadzić coraz bardziej osiadły tryb życia, przeistaczając się w pierwszych rolników, co sprzyjało wzmacnianiu więzów plemiennych, kultywowaniu pamięci o przodkach i chęci oddawania hołdu zmarłym przez budowę monumentalnych grobowców. W ich wnętrzach prawdopodobnie składano nie tylko plemienną starszyznę, ale i wszystkich przedstawicieli szczepu. Sądząc po odnajdywanych resztkach ceramiki, węgla drzewnego i skremowanych ludzkich kości, służyły również za miejsca przeprowadzania ceremonii. Budowa Barpa Langass miała miejsce około 3000 rok p.n.e. Jak większość innych konstrukcji tego typu, grobowiec został porzucony po zakończeniu epoki neolitu, wraz z nadejściem nowych form grzebalnych.
Architektura
Barpa Langass zbudowano na północno – zachodnim stoku Ben Langass, na wywyższeniu terenu górującym 40 metrami nad poziomem wody. Zostało ono wzniesione na planie owalu o średnicy 24 metrów, w którego wschodniej części umieszczono klinowo rozwidlone wejście przechodzące w niewielki dziedzińczyk, być może przeznaczony do odbywania rytuałów pogrzebowych. Całość przykryto kopcem (ang. cairn) mniejszych kamieni oraz torfu, jedynie przy zewnętrznych krawędziach wzmacnianych większymi głazami, na dużej części obwodu rozlokowanymi w regularnych odstępach. Ściany kopca nie były pionowe, lecz zapewne lekko pochyłe, przechodzące w spłaszczoną górną część o wysokości około 4-5 metrów.
Od ulokowanego na wschodzie wejścia do środka grobowca prowadził około 4 metrowej długości korytarz, szerokości 0,9 metra w partii zewnętrznej, lecz głębiej nieco się rozszerzający, aż do częściowo przegradzającego drogę kamienia, który pozostawił szerokie na 0,6 metra przejście. Korytarz skonstruowano z dużych i płaskich kamieni tworzących ściany boczne, przykrywanych od góry na kształt stropu dużymi kamieniami, kładzionymi na maksymalnej wysokości około 1,7-1,8 metra. Wszystkie kamienie układane były na sucho, bez użycia zaprawy.
Centralną komorę grzebalną ukształtowano w podobny sposób jak korytarz wejściowy. W planie uzyskała ona wieloboczny kształt o wymiarach 4 x 1,8 metra, nie zlokalizowany na osi wejścia, ale nieco po stronie północnej. Jej wysokie na około 2 metry ściany skonstruowano z siedmiu dużych, rozszczepionych głazów z płaskimi elewacjami i zwężającymi się górnymi częściami. Po trzy kamienie utworzyły boki komory od północy i południa, natomiast siódmy zamknął ją od zachodu (nieco pod skosem w stosunku do osi komory i korytarza wejściowego). Niektóre kamienie zetknięto ze sobą, inne pomiędzy bokami uzupełniono murem z mniejszych, układanych na sucho kamieni. Przynajmniej dwa z głazów tworzących ściany nie sięgnęły wysokością kamiennego zadaszenia, przez co przerwy pod stropem starannie wypełniono mniejszymi kamieniami.
Dwa bardzo duże głazy utworzyły zadaszenie dłuższymi bokami na linii północ – południe, a kolejny wypełnił lukę o szerokości 2,7 metra pomiędzy nimi. Jako najgłębszy wykorzystano kamień o wymiarach 2,4 x 1,7 metra, spoczywający na dwóch najwyższych głazach tworzących ściany komory, a także na tak zwanych kamieniach wspornikowych na zachodnim głazem południowej części komory. Drugi kamień stropowy o wymiarach 2,7 x 1,2 metra osadzono na głazach tworzących środkową część ścian bocznych komory i na mniejszych kamieniach wyrównujących ich koronę. Płaski kamień wypełniający lukę miał około 0,9 metra długości. Materiał budowlany kopca nad kamieniami stropowymi musiał mieć co najmniej 1,8 metra wysokości.
Stan obecny
Obecnie grobowiec składa się z pomniejszonego kopca usypanych luźno kamieni, o średnicy około 24 metrów i wysokości 4 metrów, z wybrzuszeniem usypanych kamieni po stronie wschodniej, pośrodku którego widnieje wejście do wewnętrznej komory. Stanowi jeden z najlepiej zachowanych grobowców korytarzowych na terenie Hebrydów. Wstęp na jego teren oraz do wnętrza jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume II, Edinburgh 1972.
Noble G., Neolithic Scotland. Timber, Stone, Earth and Fire, Bodmin 2006.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Ninth report with inventory of monuments and constructions in the outer Hebrides, Skye and the Small Isles, Edinburgh 1928.