Historia
Grobowiec w pobliżu osady Bargrennan, zwany współcześnie Białym (ang. White Cairn) zbudowany został około 3000 roku p.n.e. Służył do chowania zmarłych przedstawicieli miejscowej społeczności wczesnorolniczej, która sądząc po odnalezionych śladach ognia przed grobowcem, pozostałościach ceramiki, oraz skrzyniowym pochówku ze śladami ciałopalenia (po zachodniej stronie korytarza wejściowego), mogła już posiadać rozwinięty rytuał i ceremonie związane z grzebaniem zmarłych. Była także na tyle zorganizowana, iż przeniesienie i umieszczenie w odpowiednich miejscach olbrzymich głazów nie stanowiło problemu. Grobowiec przestał być wykorzystywany prawdopodobnie przed końcem okresu neolitu.
Architektura
Grobowiec wzniesiono na lekko pofałdowanym zboczu wzgórza, pośród wrzosowisk i licznych strumieni spływających na południowy – zachód ku rzece Cree. Składał się z kolistego w planie kopca (ang. cairn) o średnicy około 14 metrów, utworzonego z niedużych zaokrąglonych kamieni i ziemi. Mniej więcej w jego środku umieszczono komorę grobową, usytuowaną z grubsza dłuższymi bokami na linii północ – południe. Przypuszczalnie krawędzie kopca nie miały żadnej krawężnikowej obstawy (ang. kerb) z większych głazów lub była ona utworzona z niezbyt dużych kamieni.
Do komory grobowej prowadził prosty korytarz z wejściem umieszczonym po stronie południowej, nie mający wyraźnego przejścia w część grzebalną. Szerokość komory wynosiła 1,2 metra, choć zwężała się w południowej części do zaledwie 0,5 metra. Całkowita długość sięgała ponad 7 metrów metra, z czego najgłębsze 3,2 metra przypadało na odcinek przykryty dwoma wielkimi kamieniami. Wysokość tylnej części komory wynosiła 1,4 metra, pozwalała więc większości ówczesnych ludzi na przyjęcie pozycji wyprostowanej po wejściu. Wewnątrz komora grobowa nie miała żadnych podziałów na mniejsze przestrzenie lub wnęki.
Komora i korytarz utworzone zostały z dużych kamiennych płyt, umieszczonych dłuższymi bokami pionowo i płaskimi powierzchniami do wnętrza, tak że tworzyły ściany boczne, a jedna na północy ścianę tylną. Największe płaskie głazy posłużyły do zwieńczenia konstrukcji kamiennym stropem. Z nich tylny miał wymiary 1,9 x 1,8 metra oraz 0,5 metra grubości. W miejscach gdzie głazy tworzące ściany były niższe, wolne przestrzenie wypełniano murem z kamieni układanych bez użycia zaprawy, w celu utworzenia równej korony ścian. Ponadto rolę stabilizującą kamienie stropowe pełnił kamień o formie filara, umieszczony po stronie zachodniej komory. Posadzka komory utworzona była z płaskich, dość regularnych kamieni.
Stan obecny
Kamienny kopiec, choć częściowo rozproszony i obniżony w stosunku do pierwotnego wyglądu, wciąż ma około 1 metra wysokości. Jako że wierzchnia warstwa kamieni i ziemi nie przetrwała, zachowana w dość dobrym stanie komora jest dziś widoczna z zewnątrz, wraz z prowadzącym do niej korytarzem i dwoma głazami stropowymi (ang. capstone). White Cairn stanowi dobry przykład okrągłego grobowca korytarzowego, kontrastującego z bardziej rozpowszechnionymi w regionie tzw. grobowcami podłużnymi.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Gifford J., The buildings of Scotland. Dumfries and Galloway, London 1996.
Henshall A.S., The chambered tombs of Scotland, volume II, Edinburgh 1972.
Noble G., Neolithic Scotland. Timber, Stone, Earth and Fire, Bodmin 2006.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Fifth report and inventory of monuments and constructions in Galloway (Volume II), county of the Stewartry of Kirkcudbright, Edinburgh 1914.