Historia
Majątek Bardowie od pierwszej ćwierci XIII wieku należał do klanu Galbraith, lecz na skutek koligacji małżeńskich pod koniec XIV wieku przeszedł na Johna Hamiltona z Cadzow i jego potomków, którzy w drugiej ćwierci XVI wieku ufundowali murowaną wieżę mieszkalną. Po raz pierwszy została ona odnotowana w przekazach pisemnych w 1532 roku, ale nie wzmiankowano jej jeszcze w przywileju z 1526 roku, musiała więc powstać pomiędzy powyższymi datami. Fundatorem wieży mógł być John Hamilton of Bardowie lub jego syn o imieniu Alan.
W drugiej połowie XVII wieku wieża została powiększona o przyległe nowożytne skrzydło i poddana częściowej przebudowie, co uwieczniono na kartuszu herbowym datą 1566. Pomimo licznych sporów w jakie wdawali się Hamiltonowie (w 1526 John Hamilton z Bardowie został zabity przez Loganów z Balvie, jego syn Alan poniósł śmierć z rąk Campbellów z Auchenbowie, zaś w 1591 roku Hamiltonowie mieli konflikt z Grahamami z Dougalston), w przekazach pisemnych nie zostały odnotowane żadne większe zniszczenia wieży Bardowie. Przetrwała ona również okres powstań jakobickich, pomimo, iż ówczesny jej właściciel Gregor MacGregor, mąż Mary Hamilton, walczył po stronie księcia Karola i w 1745 roku dowodził garnizonem zamku Doune.
Na początku XVIII stulecia wieża poddana została remontowi i częściowej modernizacji z inicjatywy kolejnego Johna Hamilton of Bardowie oraz jego żony Margaret Buchanan. Prace budowlane uwieczniono monogramem z inicjałami i liczbą, tym razem odnoszącą się do roku 1713. Ponowne przebudowy wieży i przyległego skrzydła prowadzono w połowie XVIII wieku oraz kilkukrotnie w XIX stuleciu. Po śmierci szesnastego lairda, Roberta Hamiltona, dobra Bardowie przeszły na Thomasa Buchanana i jego potomków.
Architektura
Wieżę usytuowano przy północnym brzegu niewielkiego jeziora, w bliskiej odległości od miasta Glasgow. Wzniesiono ją na planie prostokąta o wymiarach 9,7 x 8,2 metra, z trzema głównymi kondygnacjami i poddaszem przykrytym dwuspadowym dachem, opartym na schodkowych szczytach. Cechą charakterystyczną wieży były ścięte narożniki, które dopiero na poziomie trzeciego piętra przechodziły w kąt prosty, tworząc poszerzoną część wieży, dzięki której można było od północy i południa w grubości murów umieścić długie galerie obronne. Początkowo mogły one być niezadaszone, wyposażone w krenelaż, a dach wraz z poddaszem mógł zostać dodany w trakcie późniejszej rozbudowy. Mury wieży uzyskały grubość od 2 do 2,5 metra.
Wejście do wnętrza wieży umieszczono na poziomie gruntu w zachodniej części ściany południowej. Pierwotnie zabezpieczała go hurdycja nadwieszana na poziomie pierwszego piętra na kamiennych wspornikach. Wejście prowadziło do niewielkiego korytarzowego przedsionka, zamykanego zewnętrznymi i wewnętrznymi drzwiami, połączonego z prostymi, osadzonymi w grubości muru schodami o szerokości 0,9 metra, oraz wiodącego dalej do pojedynczej sklepionej komory wypełniającej środek budowli. Najpewniej pełniła ona funkcje gospodarcze jako spiżarnia, gdyż oświetlana była tylko jednym otworem w ścianie wschodniej. Jej odcinkowe sklepienie nietypowo rozpięto wzdłuż dłuższej osi pomieszczenia.
Pierwsze piętro wieży prawdopodobnie pełniło funkcję ogrzewanej kominkiem, podsklepionej auli (ang. hall). Pierwotnie znajdował się w niej także kamienny zlew z odpływem skierowanym na zewnątrz, tak więc albo południowa część pomieszczenia była oryginalnie wydzielona na kuchnię, albo aula znajdował się jednak na wyższej kondygnacji a całe pierwsze piętro funkcjonowało jako kuchnia. Kolejny prosty bieg schodów prowadził z niej na poziom drugiego piętra, wychodząc w południowo – wschodni narożniku, gdzie znajdowało się przejście do spiralnej klatki schodowej na poddasze, przejście do komnaty drugiego piętra oraz do podłużnej galerii wypełniającej południową ścianę wieży. Podobna galeria o szerokości 0,9 metra, jak wspomniano powyżej, znajdowała się w grubości muru północnego, lecz dostępna była po schodach z północno – zachodniego narożnika. Pomieszczenie drugiego piętra ogrzewał kominek oraz oświetlały trzy okna przebite w krótszych bokach wieży. Przykryte było płaskim, drewnianym stropem.
Duże pomieszczenie na poddaszu wieży nie było ogrzewane kominkiem. Wyróżniało się także unikalną w szkockich wieżach mieszkalnych otwartą więźbą dachową z jętkami podpieranymi półkolistymi zastrzałami i dodatkowymi drewnianymi wspornikami w dolnych partiach (choć pierwotnie więźba mogła być zakryta płaskimi stropem). Charakterystyczną cechą wieży było również zakrycie bocznych galerii obronnych krokwiami więźby dachowej i połaciami dwuspadowego dachu (podobnie rozwiązano zwieńczenie wieży Craig w Aberdeenshire).
Stan obecny
Wieża znajduje się dziś w rękach prywatnych, będąc od czasu do czasu wystawianą wraz z przyległą rezydencją na sprzedaż. Zwiedzanie jej wnętrza, które zostało przekształcone w czasach współczesnych, jest niemożliwe, niestety utrudnione może być nawet dostanie się w pobliże zabytku w celu zrobienia zdjęć od strony zewnętrznej. Stan zabytkowej budowli jest dobry. Od strony zewnętrznej uniknęła ona poważniejszych nowożytnych przekształceń, choć część otworów okiennych została powiększona w drugiej połowie XVI wieku lub w XVII stuleciu. Efektem prac modernizacyjnych może być także obecne zadaszenie i najwyższa kondygnacja wieży. Wnętrza zostały przekształcone przede wszystkim celem skomunikowania z przyległym nowożytnym skrzydłem i dostosowania do powiększonych otworów okiennych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Gifford J., Walker F.A., The buildings of Scotland. Stirling and Central Scotland, London 2002.
Lindsay M., The castles of Scotland, London 1995.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
Salter M., The castles of the heartland of Scotland, Malvern 1994.
The Royal Commission on the Ancient Monuments of Scotland, Stirlingshire, An Inventory of the Ancient Monuments, volume 1, Edinburgh 1963.