Historia
Wieża zbudowana została w początkach XV wieku przez rodzinę Blair of Balthayock, miejscowych właścicieli ziemskich od XIII stulecia. W 1470 roku w przekazach pisemnych odnotowany miał być niejaki Alexander Blair of Balthayock, a w 1560 roku Thomas Blair. Kolejny właściciel, Alexander Blair i jego żona Egidia Mercer, odpowiedzialni byli za przebudowę wieży przeprowadzoną w 1578 roku i udokumentowaną odpowiednim płaskorzeźbionym panelem. Obok wieży ufundowali oni także nową rezydencję, rozebraną w 1865 roku. Rok wcześniej przeprowadzono remont starej wieży i modernizację jej wnętrz, celem ponownego przystosowania do pełnienia funkcji mieszkalnych.
Architektura
Wieża zbudowana została na cyplu wzniesienia, górującego nad dolinami niewielkich strumieni po stronie wschodniej i południowej. Na tamtych odcinkach zbocza była najwyższe i najbardziej strome, natomiast od północnego – zachodu teren zaczynał się podnosić. Bezpośrednią ochronę budynku stanowiły masywne mury o grubości około 3,5 metra, tworzące rzut prostokąta o wymiarach 16,2 x 11,6 metrów. Wieża miała więc znaczne rozmiary i masywną bryłę, utworzoną z kamienia łamanego, uzupełnianego gruzem i ciosami w narożnikach. Zwieńczenie wieży stanowiło blankowane przedpiersie, tradycyjnie otaczające w koronie muru niski dach najwyższej kondygnacji. W średniowieczu z wieżą sąsiadował otoczony kamiennym murem dziedziniec.
Pierwotny otwór wejściowy do wieży, ze względów obronnych, znajdował się na poziomie pierwszego piętra w ścianie wschodnie. Do jego fazowanego i półkoliście zamkniętego portalu pierwotnie prowadzić musiały zewnętrzne drewniane schody lub zwykła drabina. Otwory okienne na dolnej kondygnacji i w mniej ważnych miejscach pięter miały formę prostych, rozglifionych do wnętrza szczelin. Nieco szersze mogły być główne okna sal na pierwszym i drugim piętrze, ale biorąc pod uwagę przywiązywanie budowniczych dużej wagi do obronności, również one od strony zewnętrznej musiały bardziej przypominać strzelnice, niż duże okna pałacowe.
Wnętrze wieży podzielone zostało tylko na trzy główne kondygnacje, z których dwie pierwsze przykryte były sklepieniami kolebkowymi. Przyziemie początkowo było ciemną, doświetlaną czterema szczelinami spiżarnią, bez bezpośredniego dostępu z zewnątrz. Na piętro wiodły wąskie schody w grubości południowego muru. Znajdowała się tam aula, czyli komnata reprezentacyjna, ogrzewana kominkiem umieszczonym pośrodku ściany zachodniej, flankowanym przez dwa wysoko przebite niewielkie okna. Przy kominku stać musiał duży stół właściciela wieży, flankowany od północy i południa oknami z bocznymi siedziskami. Kolejne okno znajdowało się w ścianie wschodniej, tuż obok wejścia z zewnątrz. W grubości muru południowego znajdowało się przejście do wykuszowej latryny, spiralne schody na trzecią kondygnację oraz dostępna z wnęki okiennej niewielka komora. Najwyższe piętro musiało być zajmowane przez prywatną ogrzewaną kominkiem komnatę mieszkalną.
Stan obecny
Wieża zachowała się do czasów współczesnych w pełnej okazałości, lecz jej przedpiersie jest efektem rekonstrukcji, a duża część okien została przekształcona w czasach nowożytnych. Wtórne jest także obecne wejście na poziomie przyziemia (przekształcone ze szczelinowego otworu doświetlającego), podobnie jak sąsiednie schody wiodące do pierwotnego wejścia na piętro. Balthayock pozostaje dziś jedną z najmniej znanych średniowiecznych szkockich wież mieszkalnych, ze względu na usytuowanie na prywatnym terenie, z dala od uczęszczanych dróg.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Coventry M., The castles of Scotland, Prestonpans 2015.
Gifford J., The buildings of Scotland. Perth and Kinross, London 2007.
MacGibbon D., Ross T., The castellated and domestic architecture of Scotland from the twelfth to the eighteenth century, t. 3, Edinburgh 1889.
Salter M., The castles of the heartland of Scotland, Malvern 1994.