Historia
Gdy pod koniec XII wieku zakończyła się kolonizacja i napływ osadników nordyckich na Hebrydy, na Benbecula i pozostałych wyspach Hebrydów rozpoczęto rechrystianizację. Kontrolę i patronat nad pierwszymi kościołami posiadał wówczas możnowładca Reginald, syn Somerleda (Ragnall mac Somairle), przypuszczalny fundator benedyktyńskiego i augustiańskiego, odnowionego opactwa na wyspie Iona. Z czasem nabył on także ziemie na Uist, w tym Baile a Mhanaich, czyli „osadę należącą do mnichów”. Inną częścią ziem w Uist nadaną klasztorowi z Iony było Baile nan Cailleach, którego nazwa odnosiła się do „osady należącej do zakonnic”. W tej ostatniej dzięki klasztornemu patronatowi w późniejszym okresie średniowiecza wybudowano kaplicę pod wezwaniem św. Marii (gael. Teampull Mhuire). Kaplica funkcjonowała do okresu reformacji, kiedy to ustał patronat klasztoru z wyspy Iona, a jego ziemie przeszły w ręce prywatne. Podupadła budowla przestała być wykorzystywana do celów liturgicznych, choć wciąż użytkowany był położony wokół niej cmentarz.
Architektura
Kaplica była prostą budowlą salową, wzniesioną na planie prostokąta o wymiarach 7,5 x 4,8 metra i murach grubości około 0,8 metra, przykrytą dachem dwuspadowym opartym na dwóch trójkątnych szczytach przy krótszych bokach. Budowla była wzniesiona z lokalnego kamienia narzutowego, układanego bez użycia zaprawy i praktycznie bez elementów dekoracyjnych. Oświetlenie jej wnętrza zapewniały jedynie wąskie otwory okienne zbliżone do szczelin (po dwa od północy i południa oraz jedno w murze wschodnim). Wejście umieszczono pośrodku ściany zachodniej. Zwieńczono je małą, kwadratową niszą, być może przeznaczoną na jakąś figurę lub źródło sztucznego światła.
Stan obecny
Kaplica zachowała się w postaci niezadaszonej trwałej ruiny, z widocznymi praktycznie wszystkimi elementami murowanymi. Co ciekawe dolna część budowli jest obecnie ukryta pod ziemią, prawie aż do wysokości nadproża portalu wejściowego, z powodu znacznego podniesienia poziomu gruntu.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Gifford J., The buildings of Scotland. Highland and islands, London 1992.
Salter M., The old parish churches of Scotland, Malvern 1994.
The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments and Constructions of Scotland. Ninth report with inventory of monuments and constructions in the outer Hebrides, Skye and the Small Isles, Edinburgh 1928.